The Effectiveness of Transcranial Direct Current Stimulation (tDCS) on Obsessive-Compulsive Symptoms in University Students

Document Type : Original Article

Authors

1 M.A, General Psychology, Faculty of Social Sciences, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran

2 Assistant professor, Department of Psychology, Faculty of Social Sciences, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran

Abstract

This study investigated the efficacy of transcranial direct current stimulation (tDCS) in alleviating obsessive–compulsive symptoms among university students. A single-group, quasi-experimental design with pre-test, post-test, and one-month follow-up assessments was employed. The study population comprised all undergraduate psychology students at Imam Khomeini International University (Qazvin) during the 2023–2024 academic year. Participants were screened using the Yale–Brown Obsessive–Compulsive Scale (Y-BOCS; 1989), and 10 eligible students were recruited via purposive sampling. The intervention consisted of 10 consecutive daily sessions of active tDCS (20 minutes each, 1 mA intensity), targeting the right temporo-parietal junction (P4). The Y-BOCS was administered at baseline, immediately after the intervention, and at follow-up. Data were analyzed using repeated measures ANOVA. Results indicated that tDCS produced a statistically significant reduction in both obsessive thoughts and compulsive behaviors (p < 0.05). Post-hoc comparisons revealed significant improvements from baseline to post-test for both symptom dimensions, with follow-up results partially confirming the persistence of treatment effects. These findings suggest that tDCS may represent a promising non-invasive intervention for mitigating obsessive–compulsive symptoms in student populations. Nevertheless, the absence of a control group and the small sample size limit the generalizability of the results, and placebo effects or test–retest influences cannot be ruled out. Future research should employ randomized controlled designs with larger, more diverse samples to confirm these preliminary findings.
Introduction
Obsessive-compulsive disorder (OCD) is a common and debilitating psychiatric disorder characterized by obsessive thoughts, images, or impulses and compulsive behaviors. Although the age of onset for this disorder varies, adolescence and early adulthood are considered high-risk periods. The prevalence of OCD among students is slightly higher than in the general population, reported to be around 4.2% to 5%. This disorder can lead to significant impairment in individuals’ social and occupational functioning. Neuroimaging studies indicate that OCD is associated with hyperactivity in the cortico-striato-thalamo-cortical circuit, and abnormalities are observed in various brain regions, including the prefrontal cortex, cingulate gyrus, caudate nucleus, thalamus, cerebellum, and parietal cortex. Common treatments for this disorder include pharmacotherapy, especially selective serotonin reuptake inhibitors, and psychotherapeutic interventions such as cognitive-behavioral therapy. In recent years, transcranial electrical stimulation (tES) has gained attention as a novel therapeutic approach. This method can effectively modulate neural activities by increasing cortical excitability in the anodal state and decreasing it in the cathodal state.
Method
The aim of the present study was to investigate the effect of transcranial electrical stimulation on the symptoms of obsessive-compulsive disorder in students. This research was conducted using a quasi-experimental design with pretest/posttest/follow-up measurements. The statistical population included all psychology students at Imam Khomeini International University Qazvin, in the academic year 2023–2024. From this population, 10 individuals were selected using a purposeful sampling method after screening with the Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (Y-BOCS). Inclusion criteria included a score of 16 or higher on the Y-BOCS, no concurrent treatment for OCD, lack of chronic diseases or other psychiatric disorders, and providing informed consent. Exclusion criteria included starting any new treatment during the study and participants’ lack of cooperation at various stages of the study.
Participants received anodal transcranial electrical stimulation for 10 days, one 20-minute session daily, at an intensity of 1 mA. The stimulation area was determined based on previous research as the temporo-parietal junction (P4). Immediately after the sessions, a post-test was conducted, and a follow-up test was performed four weeks later. The research instrument was the Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (1989). Data were analyzed using SPSS version 26 and repeated measures analysis of variance.
 
Results
The findings showed that transcranial electrical stimulation had a significant effect on reducing obsessive thoughts and compulsive behaviors (p <0.05). Post-hoc test results also indicated a significant difference between pre-test and post-test scores in both components. Based on these findings, it can be concluded that transcranial electrical stimulation is an effective intervention in improving the symptoms of obsessive-compulsive disorder in students, and can have a desirable therapeutic effect by modulating the neural circuits associated with this disorder.
Limitations of the study included the participants’ lack of cooperation in forming a control group, limited access to advanced brain stimulation devices approved by the Food and Drug Administration, the limited number of intervention sessions, lack of suitable space for conducting sessions, inability to combine complementary interventions such as cognitive rehabilitation, and the absence of necessary facilities for simultaneous brain mapping.

Keywords

Main Subjects

Full Text

اختلال وسواس فکری-عملی[1] یک اختلال روانی مهم به دلیل شیوع و ناتوانی مرتبط با آن است (Cervin et al., 2022). این اختلال با وسواس یا اجبار مشخص می­شود. وسواس فکری تصاویر، تکانه­ها یا تمایلات تکراری و مداوم هستند که مزاحم و ناخواسته و معمولاً با اضطراب همراه هستند. اجبارها رفتارها یا اعمال ذهنی تکراری هستند که فرد احساس می‌کند در پاسخ به یک فکر وسواسی طبق قوانین سفت و سخت یا برای رسیدن به یک حس «کامل‌بودن» انجام می‌دهد (Wu et al., 2021). بیشتر بزرگسالان می­توانند وجود هر دو وسواس و اجبار را تشخیص دهند. نظریه‌های شناختی-رفتاری مدت‌هاست که تأکید کرده‌اند وسواس‌ها معمولاً به افزایش اضطراب یا احساس ناراحتی منجر می‌شوند و اجبارها در پاسخ به وسواس‌ها انجام می‌شوند (Öst et al., 2022). مجموعه‌های رایج وسواس‌ها و اجبارها در بیماران مبتلا به اختلال وسواسی جبری شامل نگرانی دربارۀ آلودگی همراه با شست‌وشو یا تمیزکردن، نگرانی دربارۀ آسیب‌رساندن به خود یا دیگران همراه با بررسی، افکار پرخاشگرانه یا جنسی مزاحم همراه با تشریفات ذهنی و نگرانی دربارۀ تقارن همراه با شمارش هستند (Spencer et al., 2022).

یک اجبار ممکن است یا یک عمل آشکار قابل مشاهده توسط دیگران (مانند بررسی قفل‌بودن در، تمیزکردن، ترتیب‌دادن و کسب اطمینان) یا یک عمل ذهنی پنهانی باشد که قابل مشاهده نیست (مانند تکرار یک عبارت خاص در ذهن). اجبارها عموماً برای خنثی‌کردن پریشانی و اضطراب ناشی از وسواس عمل می­کنند (Kathmann et al., 2022). مشاهده می‌شود که پدیده‌های وسواس اجباری یا علائم وسواس فکری عملی در 80 درصد از جمعیت غیربالینی دیده می‌شوند که به‌خودی‌خود به یک اختلال تبدیل نمی‌شوند. شیوع اختلال وسواسی جبری در سراسر جهان 2 درصد از جمعیت عمومی است (Sultan et al., 2021).

اگرچه سن شروع این اختلال متفاوت است، پرخطرترین دوره برای اختلال وسواسی جبری نوجوانی و جوانی است. در دانشجویان، هنگامی که افراد زندگی جدید خود را در دانشگاه آغاز می‌کنند، کسانی که نمی‌توانند با موفقیت با چالش‌های جدید روبه‌رو شوند، معمولاً احساس پریشانی و ناامیدی را تجربه می‌کنند. این احساسات می‌توانند به افسردگی بالینی، اضطراب عمومی، مسائل مربوط به روابط بین‌فردی، اختلالات رفتاری و اختلال وسواسی جبری تبدیل شوند (Yoldascan et al., 2009). شیوع اختلال وسواسی جبری در دانشجویان نسبت به جمعیت عمومی کمی بیشتر است و میزان آن حدود 2/4 تا 5 درصد گزارش شده است (Visvalingam et al., 2022). یکی از مشکلاتی که این اختلال بر روی افراد بر جای می­گذارد ناتوانی در حفظ عملکرد اجتماعی و شغلی است (Brunelin et al., 2018).

برای اختلال وسواسی فکری دلایل مختلفی بیان شده‌اند. یکی از این دلایل اختلال در ساختار عصبی مغزی است. مطالعات تصویربرداری عصبی پیشنهاد کرده­اند اختلال وسواسی جبری با بیش‌فعال‌شدن مدارهای قشر مخطط-تالاموس-قشری [2] مرتبط است. برخی از فعالیت­های این مدار برای اطمینان از اجرای اعمال معمول و عملکردهای فیزیولوژیکی بسیار مهم است (Bation et al., 2019). درمان­های متعددی برای این اختلال استفاده شده‌اند. درمان‌های تثبیت‌شده شامل ترکیبی از روان‌فارماکولوژی (به ‌ویژه مهارکنندۀ انتخابی بازجذب سروتونین) و مداخلات روان‌درمانی مانند درمان شناختی رفتاری هستند (Oh et al., 2024). با وجود راهبردهای تقویت با سایر داروهای روان‌گردان و پیشرفت‌ها در روان‌فارماکولوژی، فرض بر این است که تقریباً برخی از بیماران پاسخ کافی به درمان‌های مرسوم نشان نمی‌دهند؛ بنابراین، توسعۀ رویکردهای درمانی جدید ضروری است (Reuter et al., 2024).

در میان رویکردهای درمانی به‌تازگی توسعه‌یافته، تکنیک‌های تحریک غیرتهاجمی مغز، مانند تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز، نویدهایی برای کاهش علائم و بهبود عملکرد شناختی در شرایط مختلف روان‌پزشکی دارند. تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز شامل اعمال جریان مستقیم ضعیف (1-2 میلی‌آمپر) بین دو الکترود قرارداده‌شده بر روی پوست سر یک سوژه است (Green et al., 2024). مطالعات نوروفیزیولوژیک گزارش کرده­اند بسته به قطبیت الکترود و شدت جریان، تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز ممکن است تحریک­پذیری قشر مغز را در حالت آند افزایش دهد؛ در حالی که تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز کاتدی ممکن است آن را کاهش دهد (Silva et al., 2021).

اثرات تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز به ناحیۀ زیر الکترودها محدود نمی‌شود و می‌تواند به شبکه‌ای گسترده‌ از نواحی قشری و زیرقشری برسد که به ناحیۀ مدنظر متصل هستند. توانایی تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز برای تعدیل یک شبکه از اهمیتی ویژه برخوردار است، زیرا فعالیت و اتصال غیرطبیعی در شبکۀ پیش‌پیشانی در بیماران مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی توصیف شده است. در واقع، مطالعات تصویربرداری در بیماران مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی ناهنجاری‌هایی را نشان دادند که ممکن است ناشی از فعالیت‌های بیش‌ از حد یا کم‌ در مناطق متعدد مغز در امتداد یک شبکۀ گسترده از جمله قشر پیش‌پیشانی، شکنج سینگوله، دمی، تالاموس، مخچۀ راست و چپ و قشر جداری باشند (Adams et al., 2022). مطالعات انجام‌شده توسط زی و همکاران (Xie et al., 2024)، نجفی و همکاران (Najafi et al., 2017)، ابراهیم و همکاران (Ibrahim et al., 2024) و وانگ و همکاران (Wang et al., 2024) نشان دادند تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز اثری مثبت بر روی اختلال وسواس فکری-عملی دارد.

با توجه به اینکه در دانشجویان امکان تجربۀ اختلال وسواس فکری عملی زیاد است و تا کنون مطالعه­ای انجام نشده است که تأثیر این رویکرد در اختلال وسواس فکری عملی در دانشجویان را بررسی کرده باشد، هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز بر اختلال وسواس فکری عملی در دانشجویان بود.

 

روش پژوهش

روش پژوهش حاضر شبه‌آزمایشی تک‌گروهی همراه با پیش­آزمون، پس­آزمون و دورۀ پیگیری یک‌ماهه بود. جامعۀ آماری شامل کلیۀ دانشجویان مقطع کارشناسی رشتۀ روان‌شناسی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) قزوین در سال تحصیلی 1402-1403 بود که از میان آنها 10 دانشجو بر اساس روش نمونه­گیری هدفمند به عنوان نمونۀ پژوهش انتخاب شدند. برای انتخاب اعضای نمونه ابتدا پرسشنامۀ وسواس ییل براون بین همۀ دانشجویان روان‌شناسی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) توزیع شد، سپس دانشجویانی که در این پرسشنامه نمرۀ 16 به بالا را کسب کردند شناسایی و به عنوان نمونۀ پژوهش انتخاب شدند. معیارهای ورود به پژوهش شامل کسب نمرۀ 16 به بالا از پرسشنامۀ وسواس ییل براون، عدم دریافت درمان دیگر برای اختلال وسواس فکری عملی در زمان اجرای پژوهش، عدم ابتلا به سایر بیماری­های مزمن، عدم دریافت رویکرد درمانی کمکی یا جامع دیگر قبل و حین مطالعه، عدم ابتلا به اختلالات روان­پزشکی دیگر و ارائۀ رضایت­نامۀ کتبی توسط آزمودنی­ها و معیارهای خروج از پژوهش شامل شروع هرگونه درمان جدید برای اختلال وسواس فکری عملی در طول مدت پژوهش و عدم همکاری و مشارکت در مراحل مختلف پژوهش بودند.

 

ابزار پژوهش

پرسشنامۀ وسواس فکری عملی ییل براون (YBOCS): این مقیاس یک ابزار خودگزارشی شامل 2 مؤلفه و 10 پرسش است که در یک طیف لیکرتی از بدون علائم (نمرۀ صفر) تا علائم شدید (نمرۀ چهار) نمره­گذاری می­شود و بالاترین امتیاز در این مقیاس 40 است. مؤلفه­ها شامل رفتار وسواسی و افکار وسواسی هستند. معمولاً از این ابزار برای افراد 14ساله به بالا و سنجش وسواس استفاده می­شود. روایی این مقیاس در نسخۀ اصلی مطلوب گزارش شده و ضریب آلفای کرونباخ آن 88/0 گزارش شده است. پایایی ارزیابان، ضریب همسانی درونی و ضریب پایایی به ترتیب 89/0، 98/0 و 84/0 در ایران گزارش شده است. روایی ملاکی آن با پرسشنامۀ افسردگی و مقیاس درجه‌بندی افسردگی همیلتون به ترتیب 64/0 و 59/0 به دست آمد (دادفر و همکاران، 1380). ثبات درونی این پرسشنامه در پژوهش حاضر 86/0 محاسبه شد.

روش اجرا و تحلیل داده­ها

در فرآیند اجرای پژوهش، به همۀ افراد واجد شرایط روند پژوهش توضیح داده شد و اطلاعات کافی دربارۀ دستگاه تحریک الکتریکی فراجمجمه‌ای مغز به آنها داده شد. سپس، هر 10 نفر به مدت 10 جلسۀ 20دقیقه‌ای با شدت 1 میلی‌آمپر تحریک الکتریکی فراجمجمه‌ای مغز دریافت کردند. پروتکل تحریک الکتریکی برای پژوهش حاضر با توجه به سوابق پژوهشی، تحریک آندال ناحیۀ اتصال گیجگاهی آهیانه‌ای راست، یعنی 4P بود. ملاحظات اخلاقی پژوهش حاضر نیز شامل رضایت آگاهانه و داوطلبانه، حق انصراف از پژوهش، حفظ حریم خصوصی/رازداری، اجتناب از آسیب‌رساندن، اجتناب از تبعیض و عدم استثمار بود. داده­های جمع­آوری‌شده با استفاده از نرم‌افزار SPSS26 و آزمون تحلیل واریانس با اندازه­گیری مکرر تجزیه‌وتحلیل شدند.

 

یافته­ها

طبق ویژگی­های جمعیت­شناختی، 9 نفر از گروه نمونه دانشجویان دختر بودند و 1 نفر دانشجوی پسر بود. بازۀ سنی آنها نیز از 19 تا 23 سال بود.

جدول 1 میانگین و انحراف معیار علائم وسواس فکری عملی را در پیش‌آزمون، پس‌آزمون و آزمون پیگیری نشان می­دهد که نشان‌دهندۀ آن است که میانگین علائم وسواس در بین افراد پس از تحریک کمتر شده است.

 

 

 

جدول 1: میانگین و انحراف معیار متغیر وسواس فکری عملی

Table 1: Mean and standard deviation of the practical obsession variable

متغیر

پیش­آزمون

پس­آزمون

پیگیری

میانگین

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

وسواس فکری عملی

80/18

497/1

40/11

543/1

90/10

865/1

 

برای بررسی نرمال‌بودن داده­ها از آزمون شاپیرو-ویلک استفاده شد و نتایج نشان داده است که داده­های پژوهش توزیع نرمال دارند. همچنین، برای بررسی پیش‌فرض همسانی واریانس­ها از آزمون کرویت موچلی استفاده شد که نتایج حاصل از آن در جدول 2 ارائه شده است.

 

جدول 2: نتایج آزمون موچلی برای بررسی فرض کرویت در متغیر وسواس فکری عملی

Table 2: Results of the Mauchly test to examine the assumption of sphericity in the practical obsession variable

متغیر

آزمون موچلی

خی دو

درجۀ آزادی

سطح معناداری

اپسیلون

گرین­هاوس-گیسر

هاین-فلت

وسواس فکری عملی

977/0

190/0

2

909/0

977/0

1000/0

 

با توجه به سطح معناداری آزمون موچلی در متغیر وسواس فکری عملی، این پیش‌فرض نیز تأیید شده است. در جدول 3، نتایج آزمون تحلیل واریانس اندازه‌گیری‌های مکرر برای بررسی تفاوت نمونۀ پژوهش در مراحل مختلف گزارش شده است.

 

جدول 3: نتایج آزمون تحلیل واریانس در متغیر وسواس فکری عملی در مراحل مختلف اندازه‌‌گیری

Table 3: Results of the analysis of variance test on the practical obsession variable in different stages of measurement

متغیر

آزمون

مقدار

F

درجۀ آزادی فرضیه

درجۀ آزادی خطا

معناداری

وسواس فکری عملی

پیلای

804/0

426/16

000/2

000/8

001/0

لامبدای ویلکز

196/0

426/16

000/2

000/8

001/0

اثر هتلینگ

107/4

426/16

000/2

000/8

001/0

بزرگ‌ترین ریشۀ روی

107/4

426/16

000/2

000/8

001/0

 

همان‌طور که در جدول 3 نشان داده شده است، میزان F محاسبه‌شده برای متغیر وسواس فکری عملی برابر 426/16 است و سطح معناداری 001/0 گزارش شده است که معنا‌دار است (05/0>P). با توجه به این یافته‌های معنا‌دار، می‌توان گفت در این متغیر بین مراحل مختلف اندازه‌گیری، یعنی پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری، تفاوت معنادار وجود دارد. با توجه به نتایج آزمون تحلیل واریانس مکرر و اثربخشی معنادار متغیر مستقل، آزمون تعقیبی بنفرونی انجام شد.

 

جدول 4: نتایج آزمون تعقیبی بنفرونی در متغیر وسواس فکری عملی

Table 4: Results of the Bonferroni post hoc test on the practical obsession variable

متغیر وابسته

مقایسۀ گروه

تفاوت میانگین

انحراف معیار

سطح معناداری

فاصلۀ اطمینان 95درصدی

حد پایین

حد بالا

وسواس فکری عملی

پیش‌آزمون-پس‌آزمون

400/7

392/1

001/0

317/3

483/11

پیش‌آزمون-پیگیری

900/7

574/1

002/0

284/3

516/12

پس‌آزمون-پیگیری

500/0

565/1

000/1

091/4-

091/5

 

نتایج جدول 4 نشان می­دهد تفاوت بین پیش‌آزمون و پس‌آزمون 001/0 است که این مقدار از نظر آماری تأیید شده است (05/0>P).  این نتیجه به این معناست که تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز بر علائم وسواس فکری عملی اثری معنادار داشته است. اما بین پس­آزمون و دورۀ پیگیری تفاوت معنادار مشاهده نشد که نشان‌دهندۀ پایداری اثر درمان بوده است. در نمودار 1، میانگین‌های وسواس فکری عملی در سه مرحلۀ پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری نمایش داده شده‌اند.


نمودار 1: تغییرات میانگین وسواس فکری عملی در مراحل مختلف پژوهش

Chart 1: Changes in the average of practical obsessions at different stages of the research

 

نمودار 1 نشان‌دهندۀ روند تغییرات متغیر وسواس فکری عملی در سه زمان مختلف پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری است. همان‌طور که در نمودار مشاهده می‌شود، کاهشی معنادار در علائم وسواس فکری عملی پس از 10 جلسۀ تحریک الکتریکی مغز وجود داشته و این کاهش بلافاصله پس از جلسات و پس از یک ماه نیز حفظ شده است.

 

 

بحث و نتیجه­گیری

هدف پژوهش حاضر بررسی اثر تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز بر علائم وسواس فکری عملی در دانشجویان بود. یافته‌ها نشان داد تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز مداخله‌ای مؤثر برای کاهش افکار وسواسی و رفتارهای اجباری در دانشجویان مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی است. این نتایج با نتایج پژوهش­های زی و همکاران (Xie et al., 2024)، نجفی و همکاران (Najafi et al., 2017)، ابراهیم و همکاران (Ibrahim et al., 2024) و وانگ و همکاران (Wang et al., 2024) هم‌سو بود. شرکت‌کنندگانی که تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز فعال دریافت کردند، کاهش قابل ملاحظه‌ای در ابعاد علائم وسواسی و اجباری نشان دادند. تعدیل عصبی از طریق تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز ممکن است یک اثر درمانی بر مدارهای عصبی مرتبط با اختلال وسواس فکری-عملی داشته باشد. با توجه به اینکه اختلال وسواس فکری-عملی یک اختلال مزمن و معمولاً مقاوم به درمان است، شناسایی درمان­های جایگزین یا کمکی برای بهبود نتایج بیمار بسیار مهم است، به ویژه در میان دانشجویان دانشگاه که ممکن است استرس­های اضافی (از جمله استرس­های درسی) را تجربه کنند که علائم آ­نها را تشدید می­کند. در نتیجه، یافته‌ها نشان می‌دهد تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز می‌تواند یک مداخلۀ غیرتهاجمی امیدوارکننده برای کاهش علائم اختلال وسواس فکری-عملی باشد. یکی از جنبه‌های یافته‌ها این است که هم افکار وسواسی و هم رفتارهای اجباری بهبود یافته‌اند که نشان می‌دهد ممکن است تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز تأثیری گسترده‌ بر مکانیسم‌های زیربنایی اختلال وسواس فکری-عملی داشته باشد. کاهش فکر وسواسی ممکن است به افزایش انعطاف­پذیری شناختی و بهبود کنترل مهاری به قشر جلوی پیشانی نسبت داده شود. این امر به شرکت‌کنندگان اجازه می­دهد تا راحت­تر از افکار تکراری و ناراحت­کننده رها شوند. کاهش رفتار اجباری ممکن است با تضعیف رفتارهای عادتی مرتبط باشد. اجبارهای اختلال وسواس فکری-عملی معمولاً به عنوان رفتارهای ایمنی تقویت‌شده عمل می­کنند و اگر تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز اتکای بیش از حد به این عادت‌ها را مختل کند، ممکن است به کاهش طبیعی اعمال اجباری در طول زمان منجر شود (Green et al., 2024).

اثرات مشاهده‌شدۀ تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز را می­توان با توانایی آن در تعدیل فعالیت مغز در مناطق کلیدی دخیل در اختلال وسواس فکری-عملی توضیح داد. مطالعات تصویربرداری عصبی نشان داده‌اند اختلال وسواس فکری-عملی با بیش‌فعالی در مدار کورتیکو-استریاتو-تالامو-قشر، به ویژه در قشر اوربیتوفرونتال، قشر کمربندی قدامی، قشر جلوی پیشانی پشتی جانبی و مخطط (استریاتوم) مرتبط است (Masjoodi et al., 2024). اعتقاد بر این است که فعالیت بیش از حد در این مناطق به افکار وسواسی مزاحم و رفتارهای اجباری و همچنین، اختلال در انعطاف­پذیری شناختی و کنترل بازدارنده کمک می­کند (Apergis-Schoute et al., 2017).

تصور می­شود تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز اثرات خود را با تعدیل تحریک­پذیری قشر مغز و اتصال عملکردی در این مدارهای مغزی اعمال می­کند. به طور خاص، تحریک آندال اعمال‌شده بر روی قشر جلوی پیشانی پشتی جانبی تحریک­پذیری را در نواحی پیش­پیشانی افزایش می­دهد و عملکرد اجرایی و کنترل شناختی را بر افکار مزاحم بهبود می­بخشد. علاوه بر این، تحریک کاتدی در مناطق بیش‌فعال، مانند قشر پیش‌پیشانی، ممکن است فعالیت عصبی بیش از حد را کاهش دهد؛ در نتیجه، تمایلات اجباری مرتبط با اختلال وسواس فکری-عملی را کاهش می­دهد (Silva et al., 2021). این مکانیسم دوگانه ممکن است توضیح دهد که چرا تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز در کاهش افکار وسواسی و رفتارهای اجباری مؤثر بوده است.

علاوه بر این، نورومدولاسیون پیش‌پیشانی باعث افزایش انتقال دوپامینرژیک و گلوتاماترژیک می‌شود که هر دو نقشی مهم در پاتوفیزیولوژی اختلال وسواس فکری-عملی دارند (Adams et al., 2022). اختلال در این سیستم­های انتقال‌دهندۀ عصبی در رفتارهای تکراری و عدم انعطاف شناختی نقش دارد که نشان می­دهد تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز ممکن است بر فعالیت انتقال‌دهندۀ عصبی برای بازگرداندن عملکرد طبیعی در افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی تأثیر بگذارد.

نتایج این مطالعه نشان می­دهد تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز مداخله‌ای مؤثر برای کاهش افکار وسواسی و رفتارهای اجباری در دانشجویان مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی است. بهبود علائم مشاهده‌شده را می­توان از طریق مکانیسم­هایی متعدد از جمله بهبود عملکرد قشر جلوی پیشانی، بهبود انعطاف­پذیری شناختی و اثرات تعدیل‌کنندۀ عصبی بالقوه بر روی سیستم­های انتقال‌دهندۀ عصبی تفسیر کرد. این یافته­­ها پشتیبانی قوی از استفاده از نورومدولاسیون به عنوان یک راهبرد درمانی امیدوارکننده و غیرتهاجمی برای اختلال وسواس فکری-عملی، به ویژه برای افرادی که مقاومت درمانی را تجربه می­کنند یا به دنبال جایگزین­هایی برای درمان دارویی هستند، ارائه می­دهد.

هدف پژوهش‌های آینده باید اصلاح پارامترهای تحریک، بررسی تفاوت­های فردی در پاسخ به درمان و بررسی اثرات طولانی‌مدت جلسات مکرر تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز باشد. با توسعۀ بیشتر، تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز می­تواند به یک درمان تنظیم عصبی در دسترس و شخصی برای افرادی که با OCD دست­وپنجه نرم می­کنند تبدیل شود.

پژوهش حاضر نیز مانند بسیاری از پژوهش­ها دارای محدودیت­هایی بود. از محدودیت­های پژوهش می­توان از نداشتن گروه کنترل روش شبه‌آزمایشی، عدم دسترسی به دستگاه­های تحریک مغزی پیشرفته­تر و با تأییدیۀ سازمان غذا و دارو، عدم همکاری آزمودنی­ها برای افزایش تعداد جلسات، نداشتن فضای کافی برای انجام جلسات تحریک مغزی، نداشتن امکانات کافی برای ترکیب درمان­های دیگری مانند توان‌بخشی شناختی در کنار تحریک الکتریکی مغز و نداشتن امکانات کافی برای نقشه‌برداری هم‌زمان با تحریک الکتریکی از مغز نام برد. برای گزارش دقیق­تر و دسترسی به یافته­های کامل­تر و همچنین تعمیم بهتر نتایج، بهتر است در پژوهش­های بعدی از گروه کنترل استفاده شود. همچنین، پیشنهاد می­شود در پژوهش­های بعدی تعداد نمونۀ بیشتری در نظر گرفته شود تا نتایج با دقت بیشتری جمع آوری شوند. برای تغییر امواج مغزی و اثرگذاری بیشتر، پیشنهاد می­شود از تحریک الکتریکی جریان متناوب فراجمجمه­ای استفاده شود.

 

موازین اخلاقی

در این پژوهش، موازین اخلاقی شامل اخذ رضایت آگاهانه، تضمین حریم خصوصی و رازداری رعایت شدند. با توجه به شرایط و زمان تکمیل پرسشنامه­ها، ضمن تأکید بر تکمیل تمامی پرسش­ها، شرکت­کنندگان دربارۀ خروج از پژوهش مختار بودند. همچنین، پژوهش حاضر با شناسۀ اخلاق  IR.QUMS.REC169.1403در کمیتۀ اخلاق پژوهش­های زیست‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی قزوین به تصویب رسیده است.

سپاسگزاری نویسندگان

بدین‌وسیله از تمامی دانشجویانی که صادقانه در پژوهش شرکت کردند و اساتید و متخصصانی که دانشجویان را برای انجام پژوهش دعوت کردند تشکر و قدردانی می‌کنیم.

مشارکت نویسندگان

پژوهش حاضر حاصل اقتباس از پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد نویسندۀ اول بود که توسط معاونت پژوهشی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) قزوین به تصویب رسیده است و نویسندگان دوم و سوم به ترتیب اساتید راهنما و مشاور پایان‌نامه بودند.

منابع مالی

هیچ بودجه­ای برای این پژوهش دریافت نشد، پژوهش توسط خود پژوهشگران تأمین مالی شد.

تضاد منافع

هیچ تضاد منافعی بین نویسندگان وجود ندارد.

 

 

[1] Obsessive–compulsive disorder

[2] cortical-striatum-thalamus-cortical

References

دادفر، م.، بوالهری، ج.، ملکوتی، ک.، و بیان‌زاده، س. ا. (1380). بررسی شیوع نشانه‏های اختلال وسواسی-جبری. مجلۀ روانپزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، ۷(۲)، 33-27. http://ijpcp.iums.ac.ir/article-1-1963-fa.html
References
Adams, T. G., Cisler, J. M., Kelmendi, B., George, J. R., Kichuk, S. A., Averill, C. L., ..., & Pittenger, C. (2022). Transcranial direct current stimulation targeting the medial prefrontal cortex modulates functional connectivity and enhances safety learning in obsessive‐compulsive disorder: Results from two pilot studies. Depression and anxiety, 39(1), 37-48. https://doi.org/10.1002/da.23212
Apergis-Schoute, A. M., Gillan, C. M., Fineberg, N. A., Fernandez-Egea, E., Sahakian, B. J., & Robbins, T. W. (2017). Neural basis of impaired safety signaling in obsessive compulsive disorder. Proceedings of the National Academy of Sciences, 114(12), 3216-3221. https://doi.org/10.1073/pnas.1609194114
Bation, R., Mondino, M., Le Camus, F., Saoud, M., & Brunelin, J. (2019). Transcranial direct current stimulation in patients with obsessive compulsive disorder: a randomized controlled trial. European Psychiatry, 62, 38-44. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2019.08.011
Brunelin, J., Mondino, M., Bation, R., Palm, U., Saoud, M., & Poulet, E. (2018). Transcranial direct current stimulation for obsessive-compulsive disorder: a systematic review. Brain Sciences, 8(2). https://doi.org/10.3390/brainsci8020037
Cervin, M., OCD Severity Benchmark Consortium, Arumugham, S. S., Lochner, C., Cervin, O., Crowley, J. J., ..., & Mataix‐Cols, D. (2022). Empirical severity benchmarks for obsessive‐compulsive disorder across the lifespan. World Psychiatry, 21(2), 315-316. https://doi.org/10.1002/wps.20984
Dadfar, M., Bovalhari, J., Malkooti, ​​K., and Bayanzadeh, S. A. (2001). Studying the prevalence of symptoms of obsessive-compulsive disorder. Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 7(2), 27-33. http://ijpcp.iums.ac.ir/article-1-1963-fa.html [In Persian]
Green, P. E., Loftus, A. M., & Anderson, R. A. (2024). Transcranial direct current stimulation for obsessive compulsive disorder: A systematic review and CONSORT evaluation. Journal of the International Neuropsychological Society, 1-12. https://doi.org/10.1017/s1355617724000602
Ibrahim, I. A., Nada, A. H., Asar, N. K., Ibrahim, R., Farouk, R. A., Al-Qiami, A., ..., & Noorbakhsh, S. A. (2024). A systematic review and meta-analysis for the efficacy of transcranial direct current stimulation (tDCS) in OCD treatment: A non-pharmacological approach to clinical interventions. Experimental Gerontology, 196, 112551. https://doi.org/10.1016/j.exger.2024.112551
Kathmann, N., Jacobi, T., Elsner, B., & Reuter, B. (2022). Effectiveness of individual cognitive-behavioral therapy and predictors of outcome in adult patients with obsessive-compulsive disorder. Psychotherapy and Psychosomatics, 91(2), 123-135. https://doi.org/10.1159/000520454
Masjoodi, S., Farrokhi, M., Afkham, B. V., & Koohsar, J. S. (2024). Advances in DTI studies for diagnoses and treatment of obsessive-compulsive disorder. Psychiatry Research: Neuroimaging, 340, 111794. https://doi.org/10.1016/j.pscychresns.2024.111794
Najafi, K., Fakour, Y., Zarrabi, H., Heidarzadeh, A., Khalkhali, M., Yeganeh, T., ..., & Pakdaman, M. (2017). Efficacy of transcranial direct current stimulation in the treatment: resistant patients who suffer from severe obsessive-compulsive disorder. Indian Journal of Psychological Medicine, 39(5), 573-578. http://dx.doi.org/10.1016/j.brs.2017.01.081
Oh, S., Cho, S., Moon, S. Y., Lee, J., Kim, M., Lee, T. Y., & Kwon, J. S. (2024). Pharmacotherapy for obsessive-compulsive disorder: Real-world evidence from a 10-year retrospective data analysis. Asian Journal of Psychiatry, 91, 103847. https://doi.org/10.1016/j.ajp.2023.103847
Öst, L. G., Enebrink, P., Finnes, A., Ghaderi, A., Havnen, A., Kvale, G., ..., & Wergeland, G. J. (2022). Cognitive behavior therapy for obsessive-compulsive disorder in routine clinical care: A systematic review and meta-analysis. Behaviour Research and Therapy, 159, 104170.         https://doi.org/10.1016/j.brat.2022.104170
Reuter, B., Miano, A., Wassermann, J., & Elsner, B. (2024). Why does exposure-based therapy fail in some individuals with obsessive-compulsive disorder?. Expert Review of Neurotherapeutics, 1-4. http://dx.doi.org/10.1080/14737175.2024.2365949
Silva, R. D. M. F. D., Brunoni, A. R., Goerigk, S., Batistuzzo, M. C., Costa, D. L. D. C., Diniz, J. B., ..., & Shavitt, R. G. (2021). Efficacy and safety of transcranial direct current stimulation as an add-on treatment for obsessive-compulsive disorder: a randomized, sham-controlled trial. Neuropsychopharmacology, 46(5), 1028-1034. https://doi.org/10.1038/s41386-020-00928-w
Spencer, S. D., Stiede, J. T., Wiese, A. D., Goodman, W. K., Guzick, A. G., & Storch, E. A. (2022). Cognitive-behavioral therapy for obsessive-compulsive disorder. The Psychiatric clinics of North America, 46(1), 167. https://doi.org/10.1016/j.psc.2022.10.004
Sultan, S., Fallata, E. O., Bashar, M. A., Olaqi, E. E., Alsharif, G. H., BinSaleh, R. A., & Fakieh, R. A. (2021). Prevalence, sociodemographic and academic correlates of obsessive-compulsive disorder in the students of college of applied medical sciences, Umm Al-Qura university. Journal of Obsessive-Compulsive and Related Disorders, 28, 100604. http://dx.doi.org/10.1016/j.jocrd.2020.100604
Visvalingam, S., Crone, C., Street, S., Oar, E. L., Gilchrist, P., & Norberg, M. M. (2022). The causes and consequences of shame in obsessive-compulsive disorder. Behaviour Research and Therapy, 151, 104064. https://doi.org/10.1016/j.brat.2022.104064
Wang, Y., Cheng, J., Ruan, H., Zhang, J., Zheng, Z., Lin, L., ..., & Wang, Z. (2024). Assessing the effectiveness of high-definition transcranial direct current stimulation for treating obsessive-compulsive disorder: Results from a randomized, double-blind, controlled trial. Comprehensive Psychiatry, 135, 152520. https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2024.152520
Wu, H., Hariz, M., Visser-Vandewalle, V., Zrinzo, L., Coenen, V. A., Sheth, S. A., ..., & Nuttin, B. (2021). Deep brain stimulation for refractory obsessive-compulsive disorder (OCD): Emerging or established therapy?. Molecular Psychiatry, 26(1), 60-65. https://doi.org/10.1038/s41380-020-00933-x
Xie, L., Hu, P., Guo, Z., Chen, M., Wang, X., Du, X., ..., & Liu, S. (2024). Immediate and long-term efficacy of transcranial direct current stimulation (tCDS) in obsessive-compulsive disorder, posttraumatic stress disorder and anxiety disorders: A systematic review and meta-analysis. Translational Psychiatry, 14(1), 343. http://dx.doi.org/10.1038/s41398-024-03053-0
Yoldascan, E., Ozenli, Y., Kutlu, O., Topal, K., & Bozkurt, A. I. (2009). Prevalence of obsessive-compulsive disorder in Turkish university students and assessment of associated factors. BMC Psychiatry, 9, 1-8. https://doi.org/10.1186/1471-244X-9-40

Files

History

  • Receive Date: 07 March 2025
  • Revise Date: 12 February 2026
  • Accept Date: 24 February 2026

Share

How to cite

Statistics