The Effectiveness of Schema Mode Therapy on Kind of Schema Process (in Mate-Selection) and Marriage Expectations in Girls In The Pre-marital Stage in Isfahan City

Document Type : Original Article

Authors

1 Master in Counseling, Counseling Department of Counseling, Faculty of Education and Psychology, University of Isfahan, Isfahan, Iran.

2 Professor, Department of Counseling, Faculty of Education and Psychology, University of Isfahan, Isfahan, Iran.

3 Assistant Professor, Department of Counseling, Faculty of Education and Psychology, University of Isfahan, Isfahan, Iran.

Abstract

The present study aimed to evaluate the effectiveness of schema mode therapy on the kind of schema process (in mate selection) and marriage expectations among girls in the pre-marital stage in Isfahan. The research design was a semi-experimental pre-test and post-test type with a control group. The statistical population included all girls in the pre-marital stage in Isfahan in 2023. The sampling method was voluntary, and 30 participants were selected based on the inclusion criteria. They were randomly assigned to the control (15 participants) and experimental (15 participants) groups. To measure the research variables, Awli's mate selection (2007) and Jones and Nelson's Marriage Expectation Questionnaire (1996) were administered before (pre-test) and after (post-test) the intervention. The experimental group underwent schema mode therapy, while the control group received no intervention. Univariate and multivariate analyses of covariance were used to analyze the data. The results showed that schema mode therapy significantly influenced components of marriage expectations (realistic and idealistic) and the process of schema compensation (in mate selection) in the experimental group at the post-test stage (P<0.05). However, the therapy did not significantly affect pessimistic expectations and the process of schema perpetuation (in mate selection). Based on the findings, it can be concluded that schema mode therapy may help modify certain components of marriage expectations and the schema compensation process (in mate selection) among girls in the pre-marital stage.
Introduction
One of the most important interpersonal relationships that adults typically experience is marriage. The role of marriage in the performance of the family is important given the provision of a context for meeting individuals' mental and emotional needs (Kral, 2020). One of the most important factors in choosing a spouse is the early maladaptive schemas. These schemas are long-standing cognitive-era patterns that are rooted in early life experiences and form one's attitudes and behavior (Young et al., 2003).
Within this context, expectations of marriage are an important cognitive concept that refers to one's mental perspective on co-living (Osei-tutu et al., 2020) and idealistic, realistic or pessimistic expectations of marriage (Nilfrushan et al., 2011). Distortions or maladaptation in these expectations can significantly disrupt marital functioning and satisfaction (Vannier & O’Sullivan, 2017). An effective approach in this regard is schema mode therapy (Young, 1990; Young et al., 2003). One of the most critical factors influencing marital success or failure is individuals’ attitudes, expectations, and schemas regarding marriage and partner selection (Arntz & Jacob, 2017), as well as the schema modes derived from these schemas (Young et al., 2003).
In this regard, the study that pointed to the key role of schemas in the choice of spouse has been monitored. For example, Paknejad et al. (2020) also concluded by implementing a schema -based counseling model that it could reform the attitudes of marriage and reduce their fear of marriage. Mokhtari and colleagues (2021) also reported pre -marriage education with a scheme -based approach to the fear of marriage and the coping modes of single girls. Also, Mokhtari et al. (2022) stated in another study that premarital schema-based education has a significant effect on the tendency to marry and maladaptive schemas of single girls. Therefore, one of the most important factors that can cause the success or failure of marriage is the attitudes, expectations, and schemas of individuals about marriage and choosing a spouse (Arntz & Jacob, 2017) and the schema mode resulting from these schemas (Young et al., 2003).
Therefore, considering the importance of the role of the type of schema process and marriage expectations in the process of choosing a spouse, the main goal of the present study is to investigate the effectiveness of schema mode therapy on the type of schema process (in mate selection) and marriage expectations of girls in the premarital stage.
Method
The research design was a semi-experimental pre-test and post-test type with a control group. The statistical population included all girls in the pre-marital stage in Isfahan in 2023. The sampling method was voluntary, and 30 participants were selected based on the inclusion criteria. The instruments used included the Awli's mate selection (2007) and Jones and Nelson's Marriage Expectation Questionnaire (1996). Therapeutic intervention with a schema mode therapy approach was implemented on the experimental group for 11 sessions, two days a week, each session lasting two hours, but the control group did not undergo any intervention. The collected data were analyzed through multivariate and univariate analysis of covariance using SPSS version 25 statistical software.
 
Findings
The results of univariate analysis of variance showed that the effectiveness of schema mode therapy on realistic expectations and idealistic expectations was significant. In addition, the results indicate that the schema mode therapy was not significant on pessimistic expectations (Table 1). Also, the results of the univariate analysis of covariance indicated that the schema mode therapy significantly reduced the mean scores of the compensation process of schemas (in mate selection). Other results indicated that the schema mode therapy had no effect on the perpetuation process of schemas (in mate selection (Table 2).
Table 1. Results of univariate analysis of variance in Mancova text on the components of marriage expectation




Variable


Sum of Squares


df


Mean Square


F


Sig.


Eta Squared


Power




Realistic Expectations


300.83


1


300.83


5.45


0.027


0.16


0.61




Idealistic Expectations


218.7


1


218.7


5.18


0.031


0.15


0.59




Pessimistic Expectations


1.2


1


1.2


0.227


0.638


0.008


0.075




 


 


 


 


 


 


 


 




 Table 2: The results of univariate analysis of covariance (ANCOVA) of schema mode therapy on the compensation and perpetuation process of schemas (in mate selection)




Source


Sum of Squares


df


Mean Square


F


Sig.


Eta Squared


Power




Pre-test


18.52


1


18.52


5.45


0.027


0.16


0.61




Schema Compensation (Group)


26.397


1


26.397


7.76


0.01


0.22


0.76




Error


91.76


27


3.39


 


 


 


 




Total


9366.93


30


 


 


 


 


 




Pre-test


6.07


1


6.07


0.435


0.515


0.016


0.098




Schema
perpetuation
(Group)


16.01


1


16.01


1.147


0.294


0.041


0.178




Error


376.95


27


31.96


 


 


 


 




Total


2752.64


30


 


 


 


 


 




Discussion and Conclusion
The findings of the present study indicated that schema mode therapy had a significant effect on the compensation process of schemas (in mate selection), but not on the perpetuation process of schemas (in mate selection). These findings are partially consistent with the results of the study by Mardani et al. (2019). Additionally, the current study demonstrated the significant effect of schema mode therapy on the components of idealistic expectations and realistic expectations, while it had no significant effect on pessimistic expectations, which is relatively consistent with the findings of Mokhtari et al. (2022).
To explain the findings, it can be stated that schema mode therapy, by focusing on activating and strengthening the Healthy Adult mode and utilizing various techniques, enhanced the flexibility of the overcompensating coping style and thereby reduced the compensation process in mate selection. Due to the link between the perpetuation process and the Submissive Surrender mode, as well as passive behaviors and schema-driven attraction in partner selection, this component appeared resistant to treatment and likely requires more prolonged interventions.
Schema mode therapy, through increasing awareness of schemas and modes and employing cognitive, experiential, and behavioral techniques, moderated maladaptive modes and strengthened the Healthy Adult mode, which in turn led to an enhancement of realistic expectations and a reduction in idealistic expectations (arising from the Demanding Parent mode) (Sarshoghi, 2023). On the other hand, due to the deep-rooted nature of schemas in the disconnection and rejection domain and the prevailing cultural pessimism among girls toward their in-laws, this approach had no significant effect on pessimistic expectations, and such schemas were more resistant to change (Khoshnevis et al., 2017; Rafiei et al., 2015; Sarshoghi, 2023).
One limitation of the study was the non-random sampling method, which may affect the generalizability of the results. It is recommended that future researchers conduct similar studies on boys in the premarital stage and in different cities and cultures using random sampling methods. In conclusion, schema mode therapy can be considered an effective intervention in modifying certain components of marital expectations and the compensation process of schemas in girls in the premarital stage and can be incorporated into premarital counseling programs.
 
 

Keywords

Main Subjects

Full Text

یکی از مهم‌ترین روابط میان‌فردی که به ‌طور معمول بزرگسالان آن را تجربه می‌کنند، ازدواج[1] است. نقش ازدواج در عملکرد خانواده با توجه به فراهم‌کردن بستری برای برطرف‌کردن نیازهای روانی و عاطفی افراد حائز اهمیت است Kral, 2020)). همچنین، با در نظر گرفتن ازدواج به عنوان زمینه‌ساز تشکیل نهاد خانواده، به‌ عنوان حساس‌ترین و اساسی‌ترین نهاد اجتماعی، تأثیر این پدیده بر سلامت جامعه عیان و جالب توجه است (Sutton, 2019). اولین گام در مسیر ازدواج انتخاب همسر است که از مهم­ترین مراحل زندگی هر فرد به شمار می­آید (فاتحی و همکاران،  1398). موفقیت یک ازدواج تا حدی زیاد به انتخاب درست همسر وابسته است (Boyce et al., 2017). بنا بر وجود اهمیت انتخاب همسر، مؤلفه‌هایی مختلف در این پدیده حائز اهمیت هستند که از مهم‌ترین آنها طرحواره­های ناسازگار اولیه[2] هستند. طرحواره­های ناسازگار اولیه الگو­هایی دیرینه‌ از واکنش­های روان‌شناختی هستند که چگونگی درک ما از جهان، چگونگی درک آنچه برای ما اتفاق می‌افتد، احساس ما و چگونگی رفتار ما را کنترل می‌کنند. آنها معمولاً ریشه در دوران نوزادی و اوایل کودکی دارند و حتی ممکن است قبل از به دنیا آمدن ما ایجاد شوند (Young et al., 2003). از ­آنجا ­که طرحواره‌ها تمام جنبه‌های زندگی فرد - آگاهانه یا غیرآگاهانه - را در ­بر ­می‌گیرند، طبیعی است که تأثیر آنها بر ازدواج و سپس زندگی مشترک افراد نیز قابل ‌مشاهده باشد (یانگ و کلوسکو، 1993/1403).

با توجه به اینکه طرحواره­های ناسازگار اولیه از مؤلفه‌های مهم اثرگذار بر معیارهای همسر‌گزینی هستند (افشاری نیا، ۱۳۹۲)، به نظر می‌رسد انتخاب همسر ناسازگار یکی از متداول‌ترین سازوکارهایی است که طرحواره‌‌‌‌های ناسازگار اولیه از طریق آنها تدوام می‌یابند (Young et al., 2003). طرحواره­ها و فرایندهای طرحواره­ای معمولاً خاموش هستند و تحت شرایطی خاص فعال می‌شوند. تصمیم‌گیری برای ازدواج یکی از موقعیت‌های مهمی است که طرحواره­ها در آن فعال می‌شوند (جعفری، ۱۳۹۴). هجده نوع طرحوارۀ‌ ناسازگار اولیه شناخته ‌شده‌اند که هر یک از آنان به طریقی می‌تواند بر فرایند انتخاب همسر اثرگذار باشد. مهم‌ترین طرحواره‌های ناسازگار اولیه عبارت‌اند از: محرومیت هیجانی[3]، بی‌اعتمادی[4]، نقص و شرم[5]، رهاشدگی[6]، ایثار[7]، اطاعت[8] و معیارهای سرسختانه[9] (Thimm, 2010). به اعتقاد یانگ، فردی که طرحوارۀ‌ بی‌اعتمادی/ بدرفتاری دارد، همسری غیرقابل ‌اعتماد و آزارگر را انتخاب می‌کند. افراد با طرحوارهۀ محرومیت هیجانی، همسری از نظر هیجانی سرد یا بیش ­از ­حد نیازمند را انتخاب می‌کنند. افراد با طرحوارۀ‌ اطاعت، تمایل به انتخاب همسر سلطه‌گر و قدرت‌طلب دارند. فرد با طرحوارۀ خودتحول‌نیافته/ گرفتار[10]، هویت فردی خود را از دست می‌دهد و غرق در هویت همسر می‌شود. فردی با طرحوارۀ‌ پذیرش‌جویی/ جلب ‌توجه[11]، همسری را برمی‌گزیند که او را تحسین و ستایش کند. افراد با طرحوارۀ‌ تنبیه[12]، همسران طردکننده و تنبیه‌گر را انتخاب می‌کنند که در رابطه نمی‌توانند طرف مقابل را ببخشند. همچنین، افراد با طرحوارهۀ استحقاق[13]، نیازهای همسرشان را به رسمیت نمی­شناسند (یانگ و همکاران، 2003/1403). انتخاب همسر برای فردی با طرحوارۀ‌ وابستگی/ بی‌کفایتی[14] نیز به ‌صورت جذب‌شدن به سوی فردی است که تمام امور زندگی را در دست می‌گیرد. افرادی هم که طرحوارۀ‌ نقص/ شرم دارند، جذب همسرانی انتقادگر و تحقیرکننده می‌شوند. اشخاصی که طرحوارۀ معیارهای سرسختانه دارند، بیشتر جذب افرادی می‌شوند که هیچ‌گاه نمی‌توانند او را راضی کنند. فرد با طرحوارۀ‌ رهاشدگی/ بی‌ثباتی هم جذب افرادی می‌شوند که انتظار دارد فرد مقابل بعد از شکل‌گیری وابستگی، او را رها کند (یانگ و کلوسکو، 1993/1403).

اعتقاد جالب ‌توجه نظریۀ طرحواره‌های ناسازگار اولیه در حوزۀ ازدواج این است که افراد همسر آیندۀ خود را بر اساس طرحواره‌های خود انتخاب می‌کنند و در این گزینش ممکن است به سمت فرایند تداوم یا جبران طرحواره‌ گرایش داشته باشند (خسروی و همکاران، ۱۳۸۷). افرادی که متأثر از طرحواره‌های ناسازگار خود، همسر انتخاب می‌کنند و ازدواج را به ‌عنوان فرصتی برای جبران ناکامی‌‌‌‌ها در نظر می‌گیرند، در نهایت به دلیل برآورده‌نشدن انتظارات و توقعات در زندگی مشترک دچار احساس ناامیدی و شکست می‌شوند (Dulong, 2007). بنابراین، نحوۀ تفکر، احساس و رفتار هر فرد در روابط صمیمانه و همچنین سایر جنبه‌های زندگی از جمله تصمیم‌گیری برای ازدواج تحت تأثیر طرحواره­های ناسازگار اولیه و سبک‌های مقابله‌ای آنها قرار دارد (ضابطی و جعفری، 1397). نکتۀ حائز اهمیت این است که تسهیل تداوم طرحواره­های ناکارآمد اولیه نتیجۀ انتخاب شریک زندگی نامناسب است؛ زیرا هر یک از زوج‌ها علاوه بر اینکه طرحواره‌هایی را با خود به رابطه می‌آورند، طرحواره­هایی جدید نیز در این رابطه برایشان شکل می‌گیرند (Simeone-DiFrancesco et al., 2015). از طرفی، طرحواره­ها ساختاری که هر فرد به دنیا می‌دهد را تحت تأثیر قرار می‌دهند و همین امر در ایجاد باورها، رفتارها و نگرش‌های افراد در خزانۀ یادگیری و تربیتی در مرحلۀ پیش از ازدواج تأثیر می‌گذارد. این طرحواره‌ها  در واقع همان صدای والدین و خانواده هستند که در تعاملات و پویایی‌های بین‌فردی تکرار می‌شود. این طرحواره­ها که خود را به ‌صورت افکار و باورهای خودکار نشان می‌دهند، با عنوان عوامل زیرساختی شناخته می‌شوند؛ به ‌گونه‌ای که شناخت و تغییر این طرحواره­ها از پیش‌بینی‌کننده‌های ارتقای روابط بین‌فردی در آینده است (امانی و همکاران، 1390).

در مقولۀ ازدواج، علاوه بر تأثیر طرحواره­ها در انتخاب همسر و روابط بین‌فردی، به مواردی همچون نگرش‌ها و انتظارات از ازدواج نیز توجه ویژه‌ شده است؛ به‌ طوری‌ که هرگونه تغییر و تحریف در معیارهای مرتبط با هر یک از این عوامل ممکن است به اختلال در ازدواج و زندگی زناشویی منجر شود (Vannier & O’sullivan, 2017). انتظار از ازدواج[15] یک مفهوم شناختی است که به ‌صورت چشم‌اندازی از ازدواج تعریف می­شود که زوجین در قلمرو رابطۀ خود به وجود می‌آورند (Osei-Tutu et al., 2020). انتظار از ازدواج رابطه با موضوع ازدواج ارزیابی و اندازه‌گیری می‌کند. همچنین، نگرش فرد دربارۀ چگونگی ازدواج، حل مشکلات احتمالی رابطه و رضایت زناشویی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. بنابراین، توجه به این مفهوم می‌تواند صمیمیت، توافق و برابری رابطه را ارتقا دهد (نیلفروشان و همکاران، 1390). در واقع، می‌توان نتیجه گرفت مفهوم انتظار از ازدواج از آن‌ نظر حائز اهمیت است که به پیش‌بینی رضایت از رابطۀ زناشویی در آینده منجر می‌شود. به ‌عبارتی، تأثیر نوع انتظارات هر فرد بر آنچه در روابط او ایجاد می‌شود، امری بدیهی است. برای مثال، انتظار طرد شدن از طرف همسر در برخی از زنان باعث می‌شود در روابط زناشویی و عاشقانۀ خود به‌ گونه‌ای عمل کنند که پاسخ‌ها و رفتارهای طردکننده از جانب همسر خود دریافت کنند؛ زیرا نحوۀ تفکر، احساس و رفتار آنها از این انتظار شکل‌گرفته تأثیر می‌پذیرد. به‌ بیان‌ دیگر، انتظارات به تعیین و اتخاذ نقش‌های همسران منجر می‌شود (Shaver & Mikulincer, 2017).  

از آنجا که انتظار از ازدواج شامل انتظاراتی برای ایجاد رفتارهای مثبت و تغییردادن همسر (انتظار ایده­آل­گرایانه) است، عدم‌تحقق آنها سبب بروز افسردگی و اضطراب در زوجین (Casad et al., 2015) و در نهایت کاهش رضایت زناشویی در زندگی مشترک می‌شود (Keshavarz et al., 2013). بنابراین، به نظر می‌رسد بروز آسیب‌هایی در خانواده همچون همسر­­آزاری، نا­سازگاری و طلاق نتیجۀ پیش‌بینی و تمرکز بر رابطۀ مختل­شده و نا­کار­آمد زناشویی (انتظارات بد­بینانه) در زندگی مشترک است (Dillon, 2005). بر اساس این فرض، می‌توان انتظارات واقع‌بینانه از ازدواج را به‌ صورت باورها و نگرش‌هایی راجع به فرایند‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ازدواج، درک از رضایت زندگی زناشویی و حل مشکلات رابطه تعریف کرد. این‌گونه انتظارات به توقعاتی در حیطه‌های برابری، توافق و صمیمیت اشاره دارد که هم­خوانی بیشتری با واقعیت‌ها و حقایق زندگی دارد (روشنی و همکاران، ۱۳۹۴). در مقابل، انتظارات ایده‌آل‌گرایانه در حیطه‌های برابری، توافق و صمیمت انتظاراتی را در بر می‌گیرد که با ایده­آل­سازی رابطۀ زناشویی مرتبط است (عرب­زاده و جوکار کمال‌آبادی، ۱۳۹۵) و انتظارات بدبینانه مربوط به مسائل و مشکلاتی است که مورد انتظار زوجین در ازدواج است (رفیعی و همکاران، ۱۳۹۴).

از آنجا که عواملی مختلف بر نوع فرایند طرحواره­ای (در همسرگزینی) و انتظارات از ازدواج تأثیر می‌گذارند، لزوم استفاده از رویکردها و روش‌هایی که فرایند تداوم و جبران طرحواره و انتظارات غیرواقع­بینانه در انتخاب همسر را بررسی و اصلاح کنند، ضروری به نظر می‌رسد. یکی از رویکردها در این رابطه طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار[16] است. رویکرد طرحواره‌درمانی بر اساس نظریۀ دلبستگی و با الهام از نظریۀ شناخت‌درمانی توسط یانگ به وجود آمده است که تحولی اساسی در رویکرد شناخت‌درمانی محسوب می‌شود (یانگ، 1990/1403). همچنین، با توجه به اینکه بسیاری از راهبردهای مقابله‌ای، پردازش‌ شناختی و سبک زندگی افراد تحت تأثیر طرحواره‌ها به عنوان سازه‌های زیربنایی قرار دارند، این طرحواره‌ها از توان تبیین زیادی برخوردار هستند (Young et al., 2003). در واقع، طرحواره‌‌درمانی دربرگیرندۀ انواع مداخلات شناختی، هیجانی و رفتاری است (یانگ، 1990/1403). این رویکرد تلاش می‌کند از طریق شناسایی طرحواره­های هر فرد و واکاوی ریشۀ تحولی هر یک از آنها در دوران کودکی و نوجوانی به افراد کمک ‌کند. در ادامۀ این فرایند، افراد یاد می‌گیرند چگونه طرحواره­هایشان بر اثر پاسخ‌های مقابله‌ای‌ تداوم می‌یابند (یانگ و همکاران، 2003/1403).

نکتۀ قابل بیان این است که مدل اصلی طرحواره بر صفات تمرکز دارد، اما مدل ذهنیت‌های طرحواره­ای به سمت مدل حالتی پیش رفته است (Schaich et al., 2020). فنونی که بر ذهنیت‌ها تمرکز دارند، بخش تکمیل‌کنندۀ طرحواره­درمانی هستند که بنا به تعریف، ذهنیت‌ها گروهی از فرایندهای طرحواره­ای سازگار یا ناسازگار هستند که هم‌اکنون در ذهن حضور دارند. در واقع، ذهنیت‌ها برخلاف طرحواره­ها، فقط شامل بُعد ناسازگار این طرحواره­ها نیستند، بلکه ذهنیت‌های سازگار را نیز شامل می‌شوند که هدف آنها کمک به مراجعان برای تبدیل ذهنیت ناکارآمد به یک ذهنیت سالم است (یانگ و همکاران، 2003/1403). در همین راستا، یانگ بیان می‌کند افراد با ذهنیت‌هایی مختلف متولد می‌شوند. به ‌بیان ‌دیگر، هر ذهنیت نشان‌دهندۀ فعال‌شدن یک یا چند طرحواره‌ و سبک مقابله‌ای خاص استفاده‌شده است. در واقع، عنوان ذهنیت‌های طرحواره‌­ای سازه‌ای است که ریشه در حالت‌های هیجانی ناخوشایند و دردناک تجربه‌شده در دوران کودکی دارد (Puetz et al., 2020). ذهنیت‌های طرحواره‌ای در چهار گروه طبقه‌بندی ‌شده­اند که در مجموع شامل ده ذهنیت هستند. طبقه‌بندی چهارگانۀ ذهنیت­ها شامل ذهنیت‌های کودکانه[17]، ذهنیت والد ناکارآمد[18]، ذهنیت‌های مقابله‌ای ناکارآمد[19] و ذهنیت بزرگسال سالم[20] است (Behary & Dieckmann, 2011).

بر اساس آنچه در رابطه با فرایند انتخاب همسر و مؤلفه‌های تأثیرگذار بر آن بیان شد و همچنین با توجه به تغییراتی همچون افزایش تحصیلات، استقلال اقتصادی-اجتماعی-فرهنگی، دوری­گزینی از نظارت والدین و اطرافیان و آزادی انتخاب که در جامعۀ ایرانی در نتیجۀ گذار از نظم اجتماعی سنتی به مدرن در دختران در مرحلۀ پیش از ازدواج رخ داده است، شاهد تحولاتی در سطوح فردی و اجتماعی در این قشر از جامعه هستیم. این نوجویی سبب بروز تغییراتی در انتظارات، باورها و معیارهای همسرگزینی دختران در مرحلۀ پیش از ازدواج و تعریف آنان از ازدواج شده است (حبیب پور گتابی و غفاری، ۱۳۹۰). بنابراین، کاهش میزان طلاق، استحکام ازدواج و ارتقای کیفیت آن مستلزم بررسی و ارزیابی الگوها و آسیب‌های افراد در مرحلۀ پیش از ازدواج و به‌کارگیری مداخلات به‌‌موقع است (Gottman & Gottman, 2015). بنابراین، بر اساس اهمیت فرایند انتخاب همسر، با مرور ادبیات پژوهش، خلأ پژوهش در حوزۀ تمرکز بر ذهنیت‌های طرحواره‌ای مشخص شد. در همین راستا، پژوهش‌هایی که به نقش کلیدی طرحواره­ها در انتخاب همسر اشاره داشتند، ملاحظه شدند. برای نمونه، خسروی و همکاران (1387) نگرش به ازدواج دو گروه از افرادی که به فرایند تداوم و جبران طرحواره در همسرگزینی گرایش دارند را با یکدیگر مقایسه کردند. نتایج این پژوهش نشان داد در نگرش به ازدواج افرادی که تمایل به فرایند جبران طرحواره در مقایسه با تداوم طرحواره دارند، تفاوتی معنادار وجود دارد. همچنین، شیری و همکاران (1395) نشان دادند طرحواره‌درمانی می‌تواند نگرش ناکارآمد نسبت به انتخاب همسر و مؤلفه‌های آن مانند عشق‌باوری، تجربه‌محوری، ایده‌آل‌نگری، متضادجویی، آسان‌بینی و خوش‌باوری را تعدیل کند. پژوهش مردانی و همکاران (۱۳۹۸) هم نشان داد آموزش طرحواره‌‌درمانی می‌تواند به کاهش ترس از همسر، ترس از محدودیت همسر، ترس از خود، سبک‌های مقابله‌ای اجتناب و جبران افراطی در دختران دانشجوی در سن ازدواج منجر شود. پرنیاک (۱۳۹۸) نیز در پژوهشی نتیجه گرفت طرحواره‌های ناسازگار اولیه با ملاک‌های همسر‌گزینی رابطه دارند و ممکن است به ‌عنوان پیش‌بین ملاک‌های همسر‌گزینی در نظر گرفته شوند. فریدون­پور و همکاران (1399) هم در پژوهش خود دریافتند هر دو مداخلۀ طرحواره­درمانی و ایماگوتراپی برای کاهش ترس از ازدواج نگرش و نگرش به انتخاب همسر روشی مناسب هستند. پاک‌نژاد و همکاران (1399) نیز با اجرای مدل مشاوره‌ای طرحواره‌محور به این نتیجه رسیدند که این مدل می‌تواند نگرش‌های ازدواج افراد را اصلاح کند و ترس از ازدواج آنان را کاهش دهد. در ادامه، مختاری و همکاران (1400) هم آموزش قبل از ازدواج با رویکرد طرحواره‌محور را دارای تأثیری معنادار بر ترس از ازدواج و ذهنیت­های مقابله­ای دختران مجرد گزارش کردند. همچنین، مختاری و همکاران (1401) در پژوهشی دیگر اعلام کردند آموزش طرحواره‌محور قبل از ازدواج تأثیری معنادار بر تمایل به ازدواج و طرحواره‌‌های ناسازگارانۀ دختران مجرد دارد. از این‌ رو، یکی از مهم‌ترین عواملی که می‌تواند باعث موفقیت یا شکست ازدواج شود، نگرش‌ها، انتظارات و طرحواره­های افراد دربارۀ ازدواج و انتخاب همسر (Arntz & Jacob, 2017) و ذهنیت­های طرحواره‌ای ناشی از این طرحواره­هاست (Young et al., 2003).

در نهایت، پس از مرور آنچه بیان شد، با توجه به اهمیت نهاد خانواده به ‌عنوان خواستگاه طرحواره­های ناسازگار و ارتباط این طرحواره­ها با مشکلات بین‌فردی و با توجه به وجود خلأ پژوهشی، انجام پژوهشی که میزان اثر‌‌بخشی طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر فرایند جبران و تداوم طرحواره­ها (در همسرگزینی) و انتظارات از ازدواج دختران در مرحلۀ پیش از ازدواج را بسنجد، می‌تواند برای آموزش مهارت‌های پیش از ازدواج و برای مشاوران خانواده و ازدواج مؤثر و سودمند واقع شود. بنابراین، هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی اثربخشی طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر نوع فرایند طرحواره­ای (در همسرگزینی) و انتظار از ازدواج دختران در مرحلۀ پیش از ازدواج است. بر همین اساس، فرضیه­های این پژوهش عبارت‌اند از:

الف) طرحواره­درمانی ذهنیت­مدار بر فرایند تداوم[21] طرحواره­ها (در همسرگزینی) مؤثر است.

ب) طرحواره­درمانی ذهنیت­مدار بر فرایند جبران[22] طرحواره­ها (در همسرگزینی) مؤثر است.

پ) طرحواره­درمانی ذهنیت­مدار بر مؤلفه­های انتظار از ازدواج (بدبینانه، واقع­بینانه و ایده­آل­گرایانه) مؤثر است.

 

روش پژوهش

روش پژوهش حاضر از نوع نیمه‌آزمایشیبا گروه کنترل (پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل) بود. جامعۀ آماری این پژوهش شامل کلیۀ دختران مجرد در مرحلۀ پیش از ازدواج شهر اصفهان در سال 1402 بود که از طریق فضای مجازی اطلاع‌رسانی شدند. حجم نمونۀ مدنظر 30 نفر از دختران در مرحلۀ پیش از ازدواج شهر اصفهان بودند. روش نمونه‌گیری به ‌صورت غیرتصادفی و داوطلبانه و با ملاک‌های ورود مشخص بود. ملاک‌های ورود به دورۀ طرحواره­درمانی ذهنیت‌مدار عبارت بودند از: مؤنث‌بودن، داشتن سن بین 18 تا 35، عدم مصرف داروهای روان‌پزشکی و مواد مخدر از طریق خود­گزارشی شرکت‌کنندگان، عدم ‌ابتلا به اختلالات روان‌پزشکی از طریق انجام مصاحبۀ بالینی، عدم ‌سابقۀ ازدواج، در مرحلۀ پیش از ازدواج بودن (داشتن قصد ازدواج، رابطۀ جدی به ‌قصد ازدواج)، عدم شرکت در سایر دوره‌های آموزشی و جلسات روان‌درمانی و مشاورۀ هم‌زمان با دورۀ گروه‌درمانی طرحواره­محور حاضر و متقاضی شرکت در پژوهش بودن. همچنین، ملاک‌های خروج شامل عدم همکاری، غیبت بیش از دو جلسه از جلسات درمان و نقص در تکمیل پرسشنامه‌ها بودند. به‌ منظور اجرای پژوهش، ابتدا فراخوانی مبنی بر برگزاری دورۀ گروه‌درمانی طرحواره­محور در فضای مجازی قرار داده شد. پس از ثبت‌نام افراد علاقه‌مند، مصاحبۀ اولیه برای انجام مصاحبۀ بالینی و بررسی سایر ملاک‌های ورود انجام شد و افراد واجد شرایط به‌ منظور شرکت در پژوهش انتخاب شدند. تعداد افراد انتخاب‌شده 30 نفر بود که 15 نفر به ‌صورت گمارش تصادفی در گروه آزمایش و 15 نفر در گروه کنترل قرار گرفتند. مداخلۀ درمانی با رویکرد طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر روی گروه آزمایش طی 11 جلسه به ‌صورت دو روز در هفته و هر جلسه به مدت دو ساعت در سالن کارگاه‌های مرکز مشاورۀ دانشگاه اصفهان اجرا شد، اما گروه کنترل تحت هیچ‌گونه مداخله‌ای قرار نگرفتند. پس از پایان جلسات درمانی، پس‌آزمون بر روی هر دو گروه آزمایش و گواه اجرا شد. گفتنی است، این پژوهش با رضایت شرکت‌کنندگان انجام شد و دارای شناسۀ اخلاق از کمیتۀ اخلاق در پژوهش دانشگاه اصفهان به شمارۀ IR.UI.REC.1401.131 است.

 

ابزارهای اندازه­گیری

پرسشنامۀ همسر‌گزینی (MSI)[23]: این پرسشنامه توسط عالی (1386) بر مبنای نظریۀ جفری یانگ[24] ساخته شده است. هدف از ساخت این مقیاس، پاسخ‌دهی به این پرسش است که افراد با طرحواره­های مختلف چه فردی را ب‌عنوان همسر ایده­آل خود انتخاب می‌کنند؛ همسری که به تداوم طرحواره­های آنها کمک می‌کند یا برعکس، باعث جبران طرحواره­های آنها می‌شود.
این پرسشنامه دارای 60 گویه است که هر 4 گویه فرایند مربوط به یک طرحواره‌ را می‌سنجد. مقیاس‌های این پرسشنامه شامل محرومیت هیجانی: گویه‌های 1-4، رهاشدگی: گویه‌های 5-8، بی‌اعتمادی/ بدرفتاری: گویه‌های 9-12، نقص و شرم: گویه‌های 13-16، انزوای اجتماعی: گویه‌های 17-20، شکست: گویه‌های 21-24، وابستگی/ بی‌کفایتی: گویه‌های 25-28، آسیب‌پذیری در برابر ضرر و بیماری: گویه‌های 29- 32، گرفتار: گویه‌های 33-36، اطاعت: گویه‌های 37-40، ایثار: گویه‌های 41-44، بازداری هیجانی: گویه‌های 45-48، معیارهای سرسختانه: گویه‌های 49-52، استحقاق و بزرگ‌منشی: گویه‌های 53-56 و خویشتن‌داری/ خودانضباطی ناکافی: گویه‌های 57-60 هستند. نمره‌گذاری هر گویه بر اساس یک مقیاس 6درجه‌ای لیکرت (نمرۀ 1 = کاملاً مخالفم و نمرۀ 6 = کاملاً موافقم) است. کد ۱ در­ صورتی به فرد داده می‌شود که میانگین نمرۀ او برای هر ۴ گویه که در رابطه با یک طرحواره‌ است، برابر ۱۲ یا کمتر از آن باشد و به این معناست که فرد از فرایند تداوم طرحواره‌ استفاده می‌کند. در­­ صورتی کد ۲ به فرد اختصاص داده می‌شود که نمرۀ فرد بالاتر از ۱۲ باشد و این کد بیانگر استفادۀ فرد از فرایند جبران طرحواره‌ است. روایی و پایایی این پرسشنامه توسط عالی (1386) ارزیابی و تحلیل شده است. همبستگی کل تست 78/0 و همبستگی نمرۀ افراد در اجرای اول و دوم در هر یک از طرحواره­های حوزۀ قطع ارتباط و طرد 81/0، حوزۀ عملکرد و خودگردانی مختل 64/0، حوزۀ دیگرجهت­مندی 81/0، حوزۀ گوش‌به‌زنگی بیش ­از ­حد و باز­داری 70/0، حوزۀ محدودیت‌های مختل 73/0 به دست ­آمده است. عالی (۱۳۸۶) در پژوهش خود پنج مؤلفۀ طرحواره‌ها را بررسی کرده است که شامل قطع ارتباط و طرد، عملکرد و خودگردانی مختل، دیگرجهت‌مندی، گوش‌به‌زنگی بیش ‌از حد و بازداری و محدودیت‌های مختل هستند. مقدار آلفای کرونباخ برای این مؤلفه‌ها به‌ترتیب برابر 78/0، 58/0، 78/0، 58/0 و 48/0 گزارش شده­ است. همچنین، همسانی درونی کل تست با استفاده از روش آلفای کرونباخ به مقدار 80/0 به ­دست آمده که نشان‌دهندۀ اعتبار مناسب ابزار استفاده‌شده است.

 

مقیاس انتظار از ازدواج (MES)[25]: مقیاس انتظار از ازدواج توسط جونز و نلسون در سال 1996 برای سنجش انتظار از ازدواج دانشجویان مجردی ساخته شده ­است که سابقۀ ازدواج نداشته‌اند (Jones & Nelson, 1996). این پرسشنامه 40 گزاره دارد و برای پاسخ‌گویی به گزاره‌ها، از مقیاس 5درجه‌ای لیکرت از 1 = کاملاً مخالفم تا 5 = کاملاً موافقم استفاده ‌شده ­است. بر این اساس، نمرۀ حداقلی، 40 و نمرۀ حداکثری، 200 است. نمراتی که در حد میانگین هستند (نمرۀ بین 80 تا 120)، انتظارات واقع‌بینانه، نمرات پایین‌تر (نمرۀ بین 40 تا 80)، انتظارات بدبینانه و نمرات بالاتر (نمرۀ 120 به بالا)، انتظارات ایده­آل­گرایانه را نشان می‌دهند. به ‌طور کلی، نمرۀ پایین‌تر در خرده‌مقیاس انتظار بدبینانه نشانۀ انتظارات بدبینانه‌تر و نمرۀ بالا در خرده‌مقیاس‌های انتظار واقع‌گرایانه و ایده­آل­گرایانه نشانۀ انتظارات واقع‌گرایانه­تر و ایده­آل­گرایانه‌تر است. نمره‌دهی گزاره‌های 4، 18، 23، 28، 30، 35 و 38 به‌ صورت معکوس اعمال می‌شود. گزاره‌های این مقیاس انتظارات مرتبط با ازدواج در حیطه‌های صمیمیت، برابری و توافق را ارزیابی می‌کنند. دیلون پایایی این پرسشنامه را با روش آلفای کرونباخ برای کل مقیاس 80/0 گزارش کرده است (Dillon, 2005) و جونز و نلسون ضریب 80/0-79/0 را گزارش کرده‌‌اند (Jones & Nelson, 1996). این مقیاس در ایران توسط نیلفروشان و همکاران (1390) هنجاریابی شده است. ضریب باز­آزمایی این مقیاس در طول سه هفته 90/0 و همسانی درونی با روش آلفای کرونباخ 88/0 به­ دست آمده ­است و در نهایت، نتایج حاکی از آن بود که به ‌طور کلی، برای سنجش انتظار از ازدواج در ایران، می‌توان از مقیاس انتظار از ازدواج به ‌عنوان یک ابزار مناسب و دارای اعتبار استفاده کرد.

به‌ منظور اجرای مداخلات نیز از بستۀ طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بومی‌سازی‌شده (Farell & Shaw, 2018؛ شعبان و همکاران، 1400) استفاده شد که خلاصۀ آن در جدول (1) آمده است.

 

جدول 1: خلاصه جلسات طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بومی‌سازی شده (Farell & Shaw, 2018؛ شعبان و همکاران، 1400)

Table 1: Summary of localized schema mode therapy sessions (Farell & Shaw, 2018; Shaban et al., 2021)

جلسه

هدف

محتوا

فعالیت‌ها

جلسۀ اول

آشنایی و برقراری احساس امنیت

معارفه و آشنایی اعضا با کاموا برای ایجاد احساس تعلق

مرور اهداف، ساختار جلسات و قوانین و مقررات گروه (رازداری، محرمانه‌بودن، احترام، گوش‌دادن و ...)

معرفی طرحواره‌ها، نحوۀ شکل‌گیری و تداوم آنها

پرسشنامۀ طرحواره­های یانگ

تمرین حباب امن

جلسۀ دوم

معرفی نیازها و شناخت انواع طرحواره‌ها

معرفی نیازهای اساسی پنج­گانه

انواع حوزه‌های طرحواره­های ناسازگار متناظر با هر حوزه

رابطۀ بین طرحواره‌ها و نیازها

صحبت دربارۀ مشکلات اصلی

پرسشنامۀ سبک‌های فرزندپروری یانگ

وارسی نحوۀ برآورده‌شدن نیازها در کودکی، نوجوانی و حال

جلسۀ سوم

شناخت انواع طرحواره‌ها

معرفی ذهنیت‌ها

 

معرفی انواع طرحواره­های مرتبط با هر حوزه

معرفی ذهنیت‌ها

انواع ذهنیت‌های کارآمد و ناکارآمد

شناخت مفهوم جذابیت طرحواره­ای

نحوۀ تأثیرگذاری هر طرحواره‌ در انتخاب همسر

بررسی معیارهای همسرگزینی هر یک از اعضا و ارتباط آنها با طرحواره­ها

جلسۀ چهارم

فرمول‌بندی و شناسایی

فرمول‌بندی موردی اعضا

(مشکلات فعلی، الگوی تکرار­­شونده و مرتبط، نیازهای کودکی، محیط اولیه، برانگیزان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها و عوامل زیستی)

شناسایی طرحواره‌ها و ذهنیت‌ها

ظرفیت بزرگسال سالم

وارسی نحوۀ برآورده‌شدن نیازها در کودکی، نوجوانی و حال

استفاده از فلش‌کارت ذهنیت­های طرحواره­ای (طباطبایی‌فر، 1401)

نمودار دایره‌ای ذهنیت- طرحواره‌

 

 

 

جلسۀ پنجم

آگاهی از ذهنیت‌های مقابله‌ای

شناسایی رفتارهای ذهنیت‌های مقابله‌ای

موقعیت‌های برانگیزانندۀ ذهنیت

افکار، احساسات، حس‌های بدنی، خاطرات، نشانه‌های اصلی، طرحواره‌ها و نیازها

ارزیابی نیازها

«آیا نیازهایم از طریق رفتارم برآورده می‌شوند؟»

صندلی گفت‌وگو

بررسی مزایا و معایب ذهنیت

جلسۀ ششم

آگاهی از ذهنیت‌های والد

معرفی ذهنیت‌های والد پرتوقع، سرزنشگر، القاگر گناه و القاگر ترس

شناخت پیام‌های اصلی والد

شناسایی تحریف‌های شناختی والد

شناخت باورهای محدودکنندۀ انتخاب همسر و انتظارات از ازدواج

رسم صورتک صدای والد

تصویرسازی انداختن صدای والد در قوطی

جلسۀ هفتم

پرورش ذهنیت بزرگسال سالم

بررسی ظرفیت بزرگسال سالم

معرفی ارزش‌ها و اهداف

رفتار قاطعانه

روش‌های مواجهه، فاصله‌گرفتن و خودمراقبتی

نیرومندکردن دسترسی به بزرگسال سالم

جلسۀ هشتم

کار روی ذهنیت کودک عصبانی و کودک تکانشی

شناسایی نیازها و طرحواره­های مربوط به این ذهنیت

بازی با خشم و ابراز سالم خشم با استفاده از بازی جوجه‌تیغی و بادکنک

بازی بادکنک،

جوجه‌تیغی و

آره و نه

جلسۀ نهم

آگاهی از ذهنیت کودک آسیب‌پذیر

تصویر­سازی کودک تنها در خیابان

بررسی احساسات، حس‌های بدنی، افکار، خاطرات و نیازهای کودک آسیب­‌پذیر

آموزش شفقت و مهر­ورزی به خود

اجرای مهرورزی به خود در راستای التیام ذهنیت کودک آسیب‌پذیر

جلسۀ دهم

هدایت ذهنیت کودک آسیب‌پذیر با والد خوب

جایگزین‌کردن پیام والد خوب با صداهای والد سرزنش‌گر، پرتوقع، القاگر ترس و گناه

نوشتن پیغام‌های والد خوب برای یکدیگر

کار تجربی با تغییر ذهنیت‌ها

ایفای نقش ذهنیت والد ناکارآمد مقابل ذهنیت کودک آسیب‌پذیر و بزرگسال سالم میان آنها

جلسۀ یازدهم

تقویت ذهنیت کودک شاد

بازی و تفریح

تصویر­سازی مغازۀ بستنی‌فروشی

صندوقچۀ گنج

تصویرسازی مغازۀ بستنی‌فروشی

نمودار دایره‌ای ذهنیت- طرحواره‌

تجزیه‌وتحلیل داده‌های گردآوری‌شده از طریق آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره[26] و تک‌متغیره[27] با استفاده از نرم‌افزار آماری SPSS نسخۀ 25 انجام شد.

 

یافته­ها

پس از تجزیه­وتحلیل داده‌های گردآوری‌شده، نتایج اطلاعات جمعیت‌شناختی شرکت‌کنندگان نشان داد میانگین سنی آزمودنی‌های گروه آزمایش ۱۱/۵ ± ۸۷/۲۳ و گروه کنترل ۱۲/۳ ± ۲۷/۲۴ بود. علاوه بر این، حداقل و حداکثر سن آزمودنی‌ها در گروه آزمایش به ترتیب ۱۹ و ۳۵ و در گروه کنترل ۲۰ و ۳۱ بود. همچنین، از میان ۱۵ شرکت‌کننده در گروه آزمایش، ۸ نفر (۷/۲۶٪) دانشجوی کارشناسی، ۴ نفر (۳/۲۳٪) دانش‌آموختۀ کارشناسی، ۲ نفر (۷/۶٪) دانشجوی کارشناسی‌ارشد و ۱ نفر (۳/۳٪) دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد بودند. از میان ۱۵ شرکت‌کننده در گروه کنترل نیز، ۴ نفر (۳/۱۳٪) دانشجوی کارشناسی، ۱ نفر (۳/۳٪) دانش‌آموختۀ کارشناسی، ۵ نفر (۷/۱۶٪) دانشجوی کارشناسی‌ارشد و ۵ نفر (۷/۱۶٪) دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد بودند.

همچنین، پس از تحلیل توصیفی داده‌های پژوهش، میانگین و انحراف معیار نمرات فرایند تداوم و جبران طرحواره­ها (در همسرگزینی)، انتظارات واقع­گرایانه، ایده­آل­گرایانه و بدبینانه در دو گروه آزمایش و کنترل در دو مرحلۀ پیش­آزمون و پس­آزمون به­ دست آمد که در جدول (2) گزارش ‌شده­­ است.

 

جدول 2: میانگین و انحراف معیار نمرات متغیرها در دو گروه آزمایش و کنترل

Table 2: Mean and standard deviation of variable scores in two experimental and control groups

زمان اندازه‌گیری

متغیر

گروه آزمایش

گروه کنترل

میانگین

انحراف استاندارد

میانگین

انحراف استاندارد

پیش‌آزمون

جبران طرحواره­ها

01/18

06/1

78/17

12/1

تداوم طرحواره­ها

انتظارات واقع­گرایانه

انتظارات ایده­آل­گرایانه

انتظارات بدبینانه

06/10

66/67

33/48

40/17

58/1

86/7

69/8

54/4

86/8

20/68

20/45

00/18

00/3

54/6

40/6

29/3

پس‌آزمون

جبران طرحواره­ها

68/16

19/1

40/18

54/2

تداوم طرحواره­ها

72/9

94/2

95/7

32/4

 

انتظارات واقع­گرایانه

انتظارات ایده­آل­گرایانه

انتظارات بدبینانه

20/61

33/40

73/18

33/5

48/6

70/1

20/66

06/45

33/18

58/7

04/6

76/2

با توجه به اینکه آزمون فرضیه‌های این پژوهش نیازمند استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس بود، باید پیش‌فرض‌های لازم، یعنی پیش‌فرض‌های نرمال‌بودن توزیع نمرات در جامعه (آزمون شاپیرو-ویلک)، تساوی واریانس‌ها (آزمون لوین)، یکسانی شیب‌ خط رگرسیون و پیش‌فرض برقراری ماتریس کوواریانس رعایت شوند. نتایج حاصل از بررسی این پیش‌فرض‌ها در ادامه در جدول (3) ارائه شده ­است.

 

جدول 3: نتایج آزمون­های شاپیرو-ویلک، لوین، یکسانی شیب خط رگرسیون و ماتریس کوواریانس

Table 3: Results of Shapiro-Wilk, Levene,gradient of line and covariance matrix tests

متغیر

مرحله

گروه

شاپیرو -ویلک

لوین

یکسانی شیب خط رگرسیون

ماتریس کوواریانس

آماره

معناداری

آماره

معناداری

آماره

معناداری

آماره

معناداری

جبران طرحواره

پیش‌آزمون

آزمایش

974/0

915/0

247/2

145/0

134/0

717/0

52/2

054/0

کنترل

924/0

223/0

پس‌آزمون

آزمایش

90/0

094/0

کنترل

838/0

012/0

تداوم طرحواره

پیش‌آزمون

آزمایش

888/0

063/0

547/1

224/0

655/0

426/0

کنترل

774/0

002/0

پس‌آزمون

آزمایش

663/0

001/0

کنترل

759/0

001/0

انتظارات واقع‌گرایانه

پیش‌آزمون

آزمایش

971/0

865/0

629/1

212/0

045/3

093/0

52/0

794/0

کنترل

938/0

353/0

پس‌آزمون

آزمایش

962/0

721/0

کنترل

971/0

867/0

انتظارات ایده‌آل­گرایانه

پیش‌آزمون

آزمایش

932/0

288/0

862/3

059/0

814/3

062/0

کنترل

950/0

53/0

پس‌آزمون

آزمایش

958/0

657/0

کنترل

920/0

193/0

انتظارات بدبینانه

پیش‌آزمون

آزمایش

929/0

262/0

542/2

122/0

791/3

069/0

کنترل

946/0

463/0

پس‌آزمون

آزمایش

901/0

1/0

کنترل

914/0

157/0
                       

 

همان‌طور که در جدول (3) مشاهده می‌شود، در آزمون شاپیرو-ویلک فرض صفر مبنی بر نرمال‌بودن توزیع نمرات در بیشتر متغیرهای پژوهش برقرار است، اما با توجه به برابری تعداد افراد در گروه‌ها، عدم‌ نرمال‌بودن توزیع داده‌ها در برخی از متغیرهای پژوهش نتایج تحلیل کواریانس را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد. همچنین، نتایج آزمون لوین نشان می­دهد بین واریانس گروه‌ها در هیچ ‌کدام از متغیر­ها در دو گروه تفاوتی معنا­دار وجود ندارد و واریانس گروه‌ها با­­­ هم برابر است. از این رو، پیش‌فرض تساوی واریانس‌ها برای کلیۀ متغیر­ها رعایت شده ­است. نتایج آزمون شیب ­خط رگرسیون هم بیانگر آن است که تعامل بین شرایط آزمایشی و متغیر هم­پراش در هیچ‌ کدام از متغیرها معنا­دار نیست (05/0<P) ؛ یعنی شیب ‌خط رگرسیون برای همۀ شرایط آزمایشی یکسان است و خطوط رگرسیونی یکدیگر را قطع نمی‌کنند. از این رو، پیش‌فرض یکسانی شیب‌ خط رگرسیون برای کلیۀ متغیر­ها رعایت شده است. همچنین، فرضیۀ یکسان‌بودن کوواریانس گروه‌ها در مؤلفه­های فرایند تداوم و جبران طرحواره­ها (در همسرگزینی) و انتظارات از ازدواج تأیید شده ­است (05/0>P). بنابراین، به نظر می‌رسد می‌توان فرضیه‌های پژوهش را بر اساس روش تحلیل کواریانس تحلیل کرد که در ادامه، این یافته‌ها برای هر یک از فرضیه­های پژوهش به تفکیک بیان می‌شود.

برای بررسی اثر‌‌بخشی طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر فرایند جبران و تداوم طرحواره‌ها (در همسر‌گزینی) و معناداربودن تفاوت ایجادشده در نمرات پس‌آزمون گروه آزمایش، از آزمون تحلیل کوواریانس یتک‌متغیره استفاده شد. نتایج این آزمون در جدول (4) قابل‌ مشاهده است.

جدول 4: نتایج تحلیل کوواریانس تک‌متغیرۀ طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر فرایند جبران و تداوم طرحواره‌ها (در همسر‌گزینی)

Table 4: The results of univariate analysis of covariance of schema mode therapy on the compensation and perpetuation process of schemas (in mate selection)

 

منبع

مجموع مجذورات

درجۀ آزادی

میانگین مجذورات

F

سطح معناداری

مجذور اتا

توان آماری

 

پیش­آزمون

52/18

1

52/18

45/5

027/0

16/0

61/0

جبران طرحواره­ها

گروه

397/26

1

397/26

76/7

01/0

22/0

76/0

 

خطا

76/91

27

39/3

 

 

 

 

 

کل

93/9366

30

 

 

 

 

 

تداوم طرحواره­ها

پیش­آزمون

گروه

خطا

کل

07/6

01/16

95/376

64/2752

1

1

27

30

07/6

01/16

96/31

435/0

147/1

515/0

294/0

016/0

041/0

098/0

178/0

 

بر اساس نتایج جدول (4)، مشاهده می‌شود بین دو گروه در نمرات فرایند جبران طرحواره‌ها (در همسر‌گزینی) تفاوتی معنا‌دار وجود دارد (05/0>P)؛ به ‌طوری ‌که طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار باعث کاهش میانگین نمرات فرایند جبران طرحواره‌ها (در همسر‌گزینی) شده است. در این تحلیل پیش‌آزمون کنترل شده ­است. همچنین، نتایج جدول بالا نشان می‌دهد تفاوت بین میانگین باقی‌ماندۀ نمرات فرایند جبران طرحواره‌ها (در همسر‌گزینی) در دو گروه آزمایش و کنترل پس از مهار تأثیر پیش‌آزمون معنا‌دار است (05/0>P) که میزان این تأثیر گروهی 22/0 به دست آمد. به ‌عبارت‌ دیگر، نزدیک به 22 درصد از تفاوت‌های ایجادشده در متغیر وابسته به تأثیر متغیر مستقل مربوط است. توان آماری 76/0 نیز نشان‌دهندۀ کفایت حجم نمونه و پایین‌بودن خطای نوع دوم است. بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت فرضیۀ پژوهش تأیید شده ­­است. به ‌عبارت ‌دیگر، طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر فرایند جبران طرحواره‌ها (در همسر‌گزینی) تأثیر دارد. همچنین، بین دو گروه در نمرات تداوم طرحواره‌ها (در همسر‌گزینی) تفاوتی معنا‌داری وجود ندارد (05/0>P)؛ به ‌طوری ‌که طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار تأثیری بر تداوم طرحواره‌ها (در همسر‌گزینی) نداشته است. بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت فرضیۀ پژوهش رد شده است. به ‌عبارت ‌دیگر، طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر فرایند تداوم طرحواره‌ها (در همسر‌گزینی) تأثیر ندارد.

همچنین، به‌ منظور بررسی اثر‌‌بخشی طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر مؤلفه‌های انتظار از ازدواج (واقع‌گرایانه، ایده‌آل‌گرایانه و بدبینانه) و معناداربودن تفاوت ایجادشده در نمرات پس‌آزمون گروه آزمایش، از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره استفاده شد. در همین راستا، فرضیۀ یکسان‌بودن کوواریانس گروه‌ها در سطح 05/0 تأیید شده ­است (05/0>P). نتایج این آزمون در جدول (5) قابل مشاهده است.

جدول 5: نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره در بررسی اثر‌‌بخشی طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر مؤلفه‌های انتظار از ازدواج

Table 5: The results of multivariate covariance analysis in examining the effectiveness of schema mode therapy on the components of marriage expectations

نام آزمون

مقدار

آمارۀ F

Df فرضیه

Df خطا

سطح معناداری

اتا

توان

اثر پیلایی

257/0

99/2

3

26

049/0

257/0

63/0

لامبدای ویلکس

743/0

99/2

3

26

049/0

257/0

63/0

اثرهتلینگ

345/0

99/2

3

26

049/0

257/0

63/0

بزرگ‌ترین ریشۀ روی

345/0

99/2

3

26

049/0

257/0

63/0

 

با توجه به جدول بالا، مشاهده می‌شود سطح معناداری همۀ آزمون‌ها کمتر از 05/0 است که بیانگر آن است که دو گروه آزمایش و گواه دست‌کم در یکی از مؤلفه‌های انتظار از ازدواج تفاوتی معنادار داشته‌اند. در ادامه، جدول (6) نتایج تحلیل واریانس تک­متغیره در متن مانکوا را بر روی مؤلفه­های انتظار از ازدواج نشان می­دهد.

 

جدول 6: نتایج تحلیل واریانس تک‌متغیره در متن مانکوا روی مؤلفه‌های انتظار از ازدواج

Table 6. Results of univariate analysis of variance in Mancova text on the components of marriage expectation

متغیر

مجموع مجذورات

درجۀ آزادی

میانگین مجذورات

آمارۀ F

سطح معناداری

مجذور اتا

توان

انتظارات واقع‌گرایانه

83/300

1

83/300

45/5

027/0

16/0

61/0

انتظارات ایده‌آل‌گرایانه

7/218

1

7/218

18/5

031/0

15/0

59/0

انتظارات بدبینانه

2/1

1

2/1

227/0

638/0

008/0

075/0

 

جدول بالا نشان می­دهد با توجه به اینکه سطح معنا‌داری از 05/0 کمتر است، اثر‌‌بخشی طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر انتظارات واقع‌گرایانه و انتظارات ایده‌آل‌گرایانه معنادار بوده است (05/0>P). با توجه به مجذور اتا، می‌توان گفت مقدار این اندازه اثر در انتظارات واقع‌گرایانه 16 درصد و در انتظارات ایده‌آل‌گرایانه 15 درصد بوده است. سایر نتایج نشان می‌دهد طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر انتظارات بدبینانه معنادار نبوده است (05/0>P).

 

بحث و نتیجه‌گیری

هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر طرحواره­درمانی ذهنیت‌مدار بر فرایند جبران و تداوم طرحواره­ها (در همسرگزینی) و انتظار از ازدواج دختران در مرحلۀ پیش از ازدواج شهر اصفهان بود. یافته‌ها حاکی از تأثیر معنادار طرحواره­درمانی ذهنیت­مدار بر فرایند جبران طرحواره­ها (در همسرگزینی) و عدم‌اثربخشی آن بر فرایند تداوم طرحواره­ها (در همسرگزینی) بود. مرور ادبیات پژوهش حاکی از عدم‌ وجود پژوهشی بود که اثر‌‌بخشی طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر فرایند جبران و تداوم طرحواره‌ها (در همسر‌گزینی) را بررسی کند. با این حال، نتایج پژوهش خسروی و همکاران (۱۳۸۷) و  مردانی و همکاران (1398) تا حدی با پژوهش حاضر هم‌سویی داشت.

یافته‌های پژوهش حاضر حاکی از تأثیر معنادار طرحواره­درمانی ذهنیت­مدار بر مؤلفه­های انتظارات ایده­آل­گرایانه و واقع­گرایانه بود، اما بر مؤلفۀ انتظارات بدبینانه تأثیری معنادار نداشته است. نتایج پژوهش شیری و همکاران (1395)، سیلاب­خوری (1398)، فتح­اله­زاده و همکاران (1399)­، پاک­نژاد و همکاران (1399)، فریدون­پور و همکاران (1399)، مختاری و همکاران (1400)، مختاری و همکاران (1401)، با یافتۀ این فرضیه تقریباً هم­راستاست.

مطابق تعاریف ارائه‌‌شده، انتظارات واقع‌بینانه به توقعاتی در حیطه‌های برابری، توافق و صمیمیت اشاره دارد که هم‌خوانی بیشتری با واقعیت‌ها و حقایق زندگی دارد (روشنی و همکاران، 1394) و انتظارات ایده‌آل‌گرایانه در حیطه‌های برابری، توافق و صمیمت انتظاراتی را در بر می‌گیرد که با ایده­آل­سازی رابطۀ زناشویی مرتبط است. برای مثال، توانایی همسر در ذهن‌خوانی و انجام امور پسندیده، انتظار تغییردادن همسر، انتظار از حل سریع مشکلات یا دائمی‌بودن بعضی از جوانب زندگی زناشویی برخی از این انتظارات ایده‌آل‌گرایانه هستند (عرب‌زاده و جوکار کمال‌آبادی، ۱۳۹۵).

در تبیین تأثیر طرحواره‌‌درمانی ذهنیت­مدار بر انتظارات ایده‌آل‌گرایانه و واقع‌گرایانه، می‌توان گفت انتظارات و توقعات ایده‌آل‌گرایانه از ویژگی­های همسر، نقش­های او و رابطۀ زناشویی آینده ناشی از به­کار­گیری سبک مقابله‌ای تسلیم در برابر طرحوارۀ‌ معیارهای سرسختانه یا به‌کارگیری سبک مقابله‌ای جبران افراطی در برابر طرحوارۀ‌ نقص و شرم است. همچنین، بر اساس الگوی ذهنیت‌ها، می‌توان بیان کرد انتظارات سطح بالا و غیرواقعی به دلیل فعال‌شدن ذهنیت‌های کودک آسیب‌پذیر ناقص، والد پرتوقع و سرزنشگر و ذهنیت‌های مقابله‌ای تسلیم یا جبران افراطی به وجود می‌آید. از این رو، با توجه به اینکه در جلسات درمانی ابتدا شرکت‌کنندگان نسبت به طرحواره‌ها و ذهنیت‌های خود و تأثیر این طرحواره‌ها بر انتظارات و توقعات زناشویی بعد از ازدواج آگاهی یافتند و پس ‌از آن، اجرای تمرینات شناختی (بررسی مزایا و معایب، تحریف‌های شناختی و چالش با آنها)، تجربی (صندلی گفت‌وگو، تصویرسازی ذهنی) و رفتاری (آموزش مهارت‌های جدید) توانست در راستای تعدیل طرحواره‌ها و ذهنیت‌های طرحواره‌ای کمک­کننده باشد، این فرضیه معنادار شد (سرشوقی، 1402).

همان‌گونه که بیان شد، انتظارات بدبینانه مربوط به مسائل و مشکلاتی است که مورد انتظار و پیش‌بینی‌شده توسط افراد در ازدواج است. در این نوع انتظار از ازدواج، فرد انتظاراتی غیرواقع‌بینانه‌ در رابطه با ناکارآمدی رابطۀ زناشویی در آینده مانند همسرآزاری، طلاق، تعارضات زناشویی و طاقت‌فرسابودن اقتضائات زندگی دارد. چنین انتظارات بدبینانه‌ای بر رفتارها، احساسات و نحوۀ تفکر افراد تأثیر می‌گذارد و نقش همسر را تعیین می‌کند (خوش‌نویس و همکاران، ۱۳۹۶). این امر می‌تواند ناشی از طرحواره‌های ناسازگاری همچون منفی­گرایی/ بدبینی، بی‌اعتمادی/ بدرفتاری، رهاشدگی، محرومیت هیجانی و شکست باشد. برای مثال، فردی که دارای طرحوارۀ‌ رهاشدگی است و انتظار طردشدن از جانب همسرش را دارد، در رابطۀ زناشویی خود طوری رفتار خواهد کرد که باعث می‌شود رفتارها و پاسخ‌های طردکننده از جانب همسر خود دریافت کند. فردی که طرحوارۀ‌ شکست دارد، مدام از شکست در ازدواج و خیانت همسر هراس دارد و با امتحان‌کردن مداوم همسر خود ممکن است او را از ادامۀ رابطه دل‌زده کند.

همچنین، فعال‌شدن ذهنیت‌هایی همچون ذهنیت کودک آسیب‌پذیر (بدرفتاری‌شده، رهاشده و محروم)، ذهنیت والد سرزنشگر و القاگر ترس و ذهنیت‌های مقابله‌ای تسلیم‌شدۀ مطیع و اجتنابی که ناشی از طرحواره‌های زیربنایی و پاسخ‌های مقابله‌ای مربوط به آن است نیز می‌تواند عامل وجود چنین دیدگاهی برای افراد باشد. با توجه به اینکه بیشتر طرحواره‌های مربوط به انتظارات بدبینانه مربوط به حوزۀ بریدگی و طرد هستند و این حوزه مهم‌ترین حوزۀ طرحواره‌ است و طرحواره­های آن از نوع طرحواره‌های غیرشرطی هستند، می‌توان گفت یکی از دلایل معنادارنشدن طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر این مؤلفه مقاومت بیشتر طرحواره‌های مربوط به این حوزه در مقایسه با سایر حوزه‌ها نسبت به درمان است. همچنین، با توجه به مبانی نظری، ریشۀ ایجاد چنین طرحواره‌هایی می‌تواند برآورده‌نشدن نیازهای اساسی بنیادین، الگوگیری و ادراک فرد از تعارضات والدین و شرایط اجتماعی و فرهنگی باشد. از نظر فرهنگی در جامعۀ ایرانی، معمولاً عروس مشکلات بیشتری با خانوادۀ شوهر دارد و خانوادۀ عروس پذیرش بیشتری نسبت به داماد دارند. به همین دلیل، دختران بیش از پسران انتظار دارند که با خانوادۀ همسر دچار تعارض شوند یا بیشتر از پسران انتظار خیانت از سمت همسرشان یا بی‌مهری و کم‌توجهی از سوی آنها را دارند که این مسئله برای پسران اهمیت کمتری دارد (رفیعی و همکاران، ۱۳۹۴). همچنین، از نظر فرهنگی، مرد به‌ عنوان قدرت مافوق و زن به ‌عنوان مغلوب و بازنده شناخته شده است (خوش‌نویس و همکاران، ۱۳۹۶) که این نوع باورها و مسائل به انتظارات بدبینانۀ دختران نسبت به ازدواج دامن زده است و موجب شده است رویکرد طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار توان تأثیرگذاری بر انتظارات بدبینانۀ دختران در مرحلۀ پیش از ازدواج را نداشته باشد.

در تبیین اثرگذاری طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر کاهش گرایش به فرایند جبران طرحواره­ها (در همسر‌گزینی) نیز می‌توان گفت سبک مقابله‌ای جبران افراطی به ­طور نیمه‌انطباقی عمل می­کند و در بعضی از موقعیت‌ها شیوه‌ای مؤثر محسوب می­شود. در واقع،­ فردی که در سبک جبران افراطی در حال جنگیدن با طرحواره‌اش است و قصد تغییر آن را دارد، هرچند با روش‌های نادرست، معمولاً انعطاف‌پذیری بیشتری در تغییر سبک مقابله‌ای خود، نسبت به فردی که سبک مقابله‌ای او تسلیم است، دارد. همچنین، می‌توان گفت با توجه به اینکه طرحواره‌‌درمانی بر تغییر سبک‌های مقابله‌ای شکل‌گرفته در دوران کودکی تأکید می‌کند و تأثیرگذاری آن در فرایند انتخاب همسر و تصمیم‌گیری برای ازدواج را تبیین می‌کند و نسبت به ‌جایگزین‌کردن الگوهای شناختی و رفتاری کارآمدتر و جدیدتر به‌جای راهبردها و سبک‌های مقابله‌ای ناسازگار قدیمی اهتمام می‌ورزد (امانی و همکاران، 1390)، فرصتی را برای بهبود سبک مقابله‌ای جبران افراطی در همسر‌گزینی و انتخاب همسری مناسب فراهم می‌آورد.

با توجه به اینکه در این پژوهش تمرکز اصلی بر تغییر ذهنیت‌های طرحواره‌ای بود، از فنون شناختی، رفتاری و تجربی برای تغییر ذهنیت‌های ناکارآمد و از جمله ذهنیت‌های مقابله‌ای جبران افراطی استفاده شد. برای مثال، در تکنیک­های شناختی مزایا و معایب ذهنیت‌های مقابله‌ای جبران افراطی بررسی شدند. همچنین، در قسمت تکنیک­های تجربی، تکنیک گفت‌وگوی صندلی‌ها بررسی شد و در بخش تکنیک­های رفتاری نیز شرکت‌کنندگان یاد گرفتند به‌جای استفاده از ذهنیت‌های مقابله‌ای ناکارآمد، ذهنیت کارآمد بزرگسال سالم را درون خود تقویت کنند و بر اساس آن، رفتارهایی جدید و سازگارانه‌تر را طراحی و اجرا کنند تا از این طریق در فرایند انتخاب همسر نیز با آگاهی بیشتری عمل کنند (سرشوقی، 1402).

یافتۀ‌ دیگر پژوهش حاکی از آن بود که طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر فرایند تداوم طرحواره‌ها (در همسر‌گزینی) تأثیر ندارد. در تبیین این یافته‌ می‌توان گفت مفهوم «جذابیت طرحواره‌­ای» بیان می‌کند افراد معمولاً در انتخاب همسر بر اساس طرحواره‌هایشان عمل می‌کنند؛ زیرا معمولاً تمایل دارند هیجانات و شرایط استرس‌آور آشنای دوران کودکی‌شان را مجدداً در بزرگسالی تجربه کنند (سیموئه-دی فرانچسکو و همکاران، 2015/1401). این امر موجب می‌شود همچنان در یک رابطۀ ناکارآمد باقی بمانند و نتوانند طرحواره‌های خود را بهبود بخشند؛ زیرا در چنین روابطی، فرد از فرایند تداوم طرحواره‌ استفاده می‌کند و تداوم طرحواره‌ فرایندی است که در آن، از طریق تحریف‌های شناختی و الگوهای رفتاری خودآسیب­رسان، طرحواره‌های ناسازگار اولیه تقویت می‌شوند؛ به این صورت که در تحریف شناختی، اطلاعات هم‌خوان و سازگار با طرحواره‌ برجسته‌سازی و اطلاعات ناهم‌خوان و ناسازگار کمینه‌سازی می‌شوند (Muris, 2006) و در سطح رفتاری نیز از طریق الگوهای رفتاری خودآسیب‌رسان تداوم پیدا می‌کنند که در محیط اولیۀ کودکی کارآمد بوده و به‌‌مرور زمان کارایی خود را از دست داده‌اند (خسروی و همکاران، ۱۳۸۷). برای مثال، فردی که طرحوارۀ‌ وابستگی/ بی‌کفایتی دارد، در صورتی ­که همسر خود را بر اساس فرایند تداوم طرحواره‌ انتخاب کند و به ‌عبارت ‌دیگر، تسلیم طرحوارۀ‌ خود شود، همسری را انتخاب می‌کند که تمام مسئولیت‌ها و تصمیم‌های زندگی روزمره را به عهده بگیرد و از این طریق باعث تداوم طرحوارۀ‌ خود می‌شود.

در ادامه، باید گفت با توجه به اینکه تمرکز این پژوهش بر ذهنیت‌های طرحواره‌ای بوده است، فرایند تداوم طرحواره‌ را باید به ذهنیت مقابله‌ای تسلیم‌شدۀ مطیع مربوط کرد؛ زیرا وقتی فرد ذهنیت مقابله‌ای غالب تسلیم‌شدۀ مطیع داشته باشد، معمولاً تسلیم طرحواره‌ یا پیام‌های والد ناکارآمد است و از این طریق در فرایند انتخاب همسر نیز فردی را انتخاب می‌کند که طرحواره‌اش را بیش از پیش تأیید ‌کند. در تبیین اثربخش‌نشدن طرحواره‌‌‌‌درمانی ذهنیت‌مدار بر فرایند تداوم طرحواره‌ در همسر‌گزینی، می‌توان گفت با توجه به اینکه افراد وقتی در ذهنیت تسلیم‌شدۀ مطیع و به عبارتی، تداوم طرحواره‌ قرار دارند، معمولاً منفعلانه رفتار می‌کنند و منعطف نیستند. تغییردادن این ذهنیت ممکن است به ‌قدری دشوارتر از تغییر ذهنیت‌های مقابله‌ای جبران افراطی یا فرایند جبران طرحواره‌ باشد؛ زیرا به نظر می‌رسد در فرایند جبران طرحواره‌، افراد در تلاش برای برطرف‌کردن کمبودهای خود با طرحواره‌هایشان می‌جنگند و ممکن است انعطاف بیشتری داشته باشند. از این رو، احتمالاً نیاز به جلسات بیشتری برای تغییر استفاده از فرایند تداوم طرحواره‌ (در همسر‌گزینی) وجود دارد (سرشوقی، 1402).

با توجه به اینکه این پژوهش صرفاً در میان دختران در مرحلۀ پیش از ازدواج شهر اصفهان انجام شد، باید جوانب احتیاط را در تعمیم یافته­های این پژوهش به سایر نمونه‌های متفاوت رعایت کرد. همچنین، تصادفی‌نبودن نمونه­گیری یکی از محدودیت‌های این پژوهش بود. در نتیجه، پیشنهاد می­شود سایر پژوهشگران این نوع پژوهش را روی پسران در مرحلۀ پیش از ازدواج و در سایر شهرها و فرهنگ‌ها به ‌صورت نمونه­گیری تصادفی اجرا کنند.

از آنجا که یکی از معیارهای ورود این پژوهش نداشتن سابقۀ ازدواج بود، پیشنهاد می‌شود این نوع پژوهش روی افرادی که قصد ازدواج مجدد دارند نیز اجرا شود. همچنین، پیشنهاد می‌شود در مراکز آموزشی و خدماتی روان‌شناختی مختلفی همچون فرهنگ­سراها، بهزیستی، مراکز مشاوره، مرکز تخصصی خانواده و دانشگاه­ها، برنامه­های آموزشی پیش از ازدواج بر اساس طرحواره‌ها و ذهنیت‌ها، شناخت انتظارات غیرواقع‌بینانه از ازدواج و فرایند­های طرحواره‌ای در انتخاب همسر به منظور آگاهی­افزایی جوانان برای انتخاب همسر مناسب اجرا شود.

تشکر و قدردانی

در نهایت، از تمامی شرکت‌کنندگان در این پژوهش و همۀ افرادی که در اجرای پژوهش همکاری داشتند، صمیمانه تشکر و قدردانی می­شود.

 

[1] Marriage

[2] Early maladaptive schemas

[3] Emotional deprivation

[4] Mistrust

[5] Defectiveness/Shame

[6] Abandonment

[7] Self-sacrifice

[8] Subjugation

[9] Unrelentingstandards

[10] Enmeshment/Undeveloped self

[11] Approval-Seeking/Recognition-Seeking

[12] Punitiveness

[13] Entitlement

[14] Dependence/Alienation

[15] Marriage Expectation

[16] Schema Mode Therapy

[17] Child modes

[18] Parent modes

[19] Maladaptive coping modes

[20] Healthy adult mode

[21] Perpetuation process

[22] Compensation process

[23] Mate Selection Inventory

[24] Jeffrey Young

[25] Marriage Expectation Scale

[26] MANCOVA

[27] ANCOVA

References

افشاری نیا، ک. (۱۳۹۳). نقش سبک‌های دل‌بستگی و طرحواره‌های ناسازگار اولیه در پیش‌بینی ملاک‌های همسر‌گزینی دانشجویان دختر. پژوهش‌های مشاوره، ۱۳(50)، ۵-۲۹.  http://irancounseling.ir/journal/article-1-92-fa.html
امانی، ا.، ثنایی ذاکر، ب.، نظری، ع. م.، و نامداری پژمان، م. (1390). اثر‌‌بخشی دو رویکرد طرحواره‌‌درمانی و دل‌بستگی درمانی بر سبک­های دل‌بستگی در دانشجویان مرحلۀ عقد. مشاوره و روان‌درمانی خانواده، 1(2)، 171-191. https://fcp.uok.ac.ir/article_9437.html
پاک‌نژاد، ث.، میرزاحسینی، ح.، و منیرپور، ن. (1399). اثر‌‌بخشی مدل مشاوره‌ای طرحواره‌محور بر تردیدها و نگرش‌‌‌‌های ازدواج. سنجش و پژوهش در مشاوره و روانشناسی، 2(2)، 1-17.  https://www.sid.ir/paper/370242/fa
پرنیاک، ع. (1398). پیش‌بینی ابعاد ملاک‌های همسر‌گزینی با توجه به نگرش به عشق، بلوغ عاطفی و طرحواره‌های ناسازگار اولیه در افراد در آستانۀ ازدواج [پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه شهید چمران اهواز]. گنج. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a1f290d5f9cead958c14222fc44e3d89
جعفری، ز. (1394). رابطۀ بین طرحواره‌‌‌‌های ناسازگار اولیه با ترجیحات انتخاب همسر [پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود]. گنج.     https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/fe7ef81df6f0cf0d9866c0a50f4f5522
حبیب­پور گتابی، ک.، و غفاری، غ. (۱۳۹۰). علل افزایش سن ازدواج. زن در سیاست و پژوهش زنان، ۹(۱)، 7-34. https://jwdp.ut.ac.ir/article_22491.html
خسروی، ز.، سیف، س.، و عالی، ش. (۱۳۸7). بررسی رابطۀ بین نوع فرایند طرحواره‌ای و نگرش به ازدواج. پژوهش در سلامت روان‌شناختی، 1(4)، 31-40. https://www.sid.ir/paper/134040/fa
خوش­نویس، ا.، مستوفی فر، ا.، و کحالی، ر. (1396). پیش‌بینی رابطۀ انتظار از ازدواج بر اساس جهت‌گیری مذهبی و سبک­های دل‌بستگی. تحقیقات مدیریت آموزشی، 9(2)، 97-112.  https://lib.wrc.ir/scholar/view/1/31471
رفیعی، ا.، اعتمادی، ع.، بهرامی، ف.، و جزایری، ر. (1394). بررسی تأثیر آموزش آمادگی برای ازدواج بر انتظارات زناشویی و مؤلفه‌های آن در دختران عقدکردۀ شهر اصفهان. زن و جامعه، 6(1)، 21-39.         
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1171239/
روشنی، ش.، غروی نائینی، ن.، و باستانی، ن. (1394). تجربۀ احساس آرامش زنان در زندگی زناشویی: مطالعۀ کیفی با رویکرد نظریۀ مبنایی. مطالعات زن و خانواده، 3(2)، 61-89.     https://doi.org/10.22051/jwfs.2016.2208
سرشوقی، م. (1402). اثربخشی طرحواره­درمانی ذهنیت­مدار بر باورهای محدودکنندۀ انتخاب همسر، انتظار از ازدواج و معیارهای همسرگزینی دختران در آستانۀ ازدواج شهر اصفهان [پایان­نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه اصفهان]. گنج. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c1c9f350fa9afd46f89418ca3480f5d6
سیلاب­خوری، ز. (۱۳۹۸). اثر‌‌بخشی طرحواره‌‌درمانی بر کمال‌گرایی، سازگاری هیجانی و نگرش‌های ناکارآمد نسبت به انتخاب همسر در دانشجویان دختر کمال‌گرا [پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه علم و فرهنگ]. گنج. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a51b97954bbfbcf6154849b08ba12411
سیموئه-دی فرانچسکو، ک.، رودیگر، ا.، و ای. استیونس، ب. (1401). زوج­درمانی طرحواره‌­مدار: راهنمای متخصصان برای بهبود روابط (ا. اسدپور، ف. توسلی منش و ع. محمدصادق، مترجمان). علم. (نسخۀ اصلی منتشرشده در 2015)
شعبان، م.، پیوسته‌گر، م.، و خسروی، ز. (1400). اثر‌‌بخشی مدل بومی‌سازی‌شدۀ طرحواره‌‌درمانی بر تعدیل طرحواره‌های درمانگران. علوم روان‌شناختی، 20(5)، 511-520. https://psychologicalscience.ir/article-1-821-fa.html
شیری، ط.، گل محمدیان، م.، و حجت خواه، م. (1395). اثر‌‌بخشی طرحواره‌‌درمانی بر نگرش‌‌‌‌های ناکارآمد نسبت به انتخاب همسر در دانشجویان دختر. فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 7(27)، 171-188.  https://doi.org/10.22054/qccpc.2016.6737
ضابطی، ع. س.، و جعفری، ص. (1397). الگوی ساختاری سبک‌های والدگری، طرحواره‌های ناسازگار اولیه و خودشیفتگی نوجوانان. روان‌شناسی کاربردی، 12(2)، 285-302. https://apsy.sbu.ac.ir/article_97082.html
طباطبایی­فر، س. م. (۱۴۰۱). بستۀ فلش کارت­های آموزشی برای ذهنیت­های طرحواره­ای [بستۀ آموزش]. انتشارات دانژه.
عالی، ش. (1386). بررسی رابطۀ طرحواره‌های اولیه، فرایندهای همسر‌گزینی و نگرش به ازدواج دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد [پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه الزهرا]. گنج.            https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/657a9c3e685dd41e24648277793ca1c7
عرب‌زاده، ر.، و جوکار کمال‌آبادی، م. (1395). بررسی ابعاد انتظار از ازدواج، شناخت از همسر و تمایل به مشاورۀ پیش از ازدواج در زوجین در آستانۀ ازدواج بوشهر [پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه خلیج‌فارس]. گنج. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/739786ba43d3af60bf3c5a059b814509
فاتحی، ح. م.، ثقفی، س. م.، و امیرمظاهری، ا. م. (1398). جامعه­شناسی قواعد همسرگزینی در سیره معصومین (ع). نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، 9(2)، 93-125.  https://doi.org/10.22059/jstmt.2020.280495.1271
فتح‌اله زاده، ن.، بهبهانی، م.، کرمی نژاد، ج.، محمودی، م.، و عبدی، م. (1399). اثر‌‌بخشی طرحواره‌‌درمانی هیجانی در مقایسه با واقعیت‌درمانی بر انتظارات از ازدواج در دختران مجردمانده. روانشناسی کاربردی، 14(1)، 77-97.  https://apsy.sbu.ac.ir/article_97317.html
فریدون‌پور، ز.، کلهری، ص.، محسنی، ف.، و نامجو، ف. (1399). اثر‌‌بخشی طرحواره‌‌درمانی و مقایسۀ آن با ایماگوتراپی بر نگرش به انتخاب همسر و ترس از ازدواج در دختران مجرد. خانواده‌درمانی کاربردی، 1(1)، 100-124. https://ensani.ir/fa/article/437857
مختاری، س.، سلطانی، م.، و یوسفی، ز. (1401). اثر‌‌بخشی آموزش پیش از ازدواج مبتنی بر طرحواره‌ بر تمایل به ازدواج و طرحواره‌های ناسازگارانۀ دختران مجرد. اصول بهداشت روانی، 24(2)، 119-127.          https://doi.org/10.22038/jfmh.2022.19997
مختاری، س.، یوسفی، ز.، و منشیء، غ. (1400). تأثیر آموزش پیش از ازدواج طرحواره‌محور بر ترس از ازدواج و سبک‌‌‌‌های مقابله‌ای در دختران مجرد. تحقیقات علوم رفتاری، 16(3)، 1-13.   http://dx.doi.org/10.52547/rbs.19.2.304
مردانی، ف.، تیشه کنی، ز.، رستمی، م.، و علی پور، ا. (1398). اثر‌‌بخشی طرحواره‌‌درمانی بر سبک‌های مقابله‌ای اجتناب، جبران افراطی و ترس‌ از ازدواج دانشجویان دختر. روانشناسی فرهنگی زن، 11(41)، 71-86.‎ https://journals.iau.ir/article_669124.html
نیلفروشان، پ.، عابدی، ا.، احمدی، ا.، و نویدیان، ع. (1390). بررسی ساختار عاملی، اعتبار و روایی مقیاس انتظار از ازدواج. علوم رفتاری، 5(1)، 11–19. https://www.sid.ir/paper/129688/fa
یانگ، ج. (1403). شناخت درمانی اختلالات شخصیت: رویکرد طرحواره‌محور (ع. صاحبی و ح. حمیدپور، مترجمان). ارجمند. (نسخۀ اصلی منتشرشده در 1990)
یانگ، ج.، و کلوسکو، ژ. (1403). زندگی خود را دوباره بیافرینید (ح. حمیدپور، ا. پیرمرادی و ن. گلی­زاده، مترجمان). ارجمند. (نسخۀ اصلی منتشرشده در 1993)
یانگ، ج.، کلوسکو، ژ.، و ویشار، م. (1403). طرحواره‌‌درمانی: راهنمای کاربردی برای متخصصان بالینی (جلد 1، ح. حمیدپور و ز. اندوز، مترجمان). ارجمند. (نسخۀ اصلی منتشرشده در 2003)
 
References
Afsharinia, K. (2014). The role of attachment styles and early maladaptive schemas in prediction of mate selection preference of female students. Counseling Research, 13(50), 5–29. http://irancounseling.ir/journal/article-1-92-fa.html [In Persian]
Alie, Sh. (2007). Investigating the relationship between early schemas, mate selection processes, and attitudes toward marriage among Ferdowsi University of Mashhad students [Master's thesis, Alzahra University]. Ganj. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/657a9c3e685dd41e24648277793ca1c7  [In Persian]
Amani, E., Sanaie Zaker, B., Nazari, A. M., & Namdari Pejman, M. (2011). Comparison of the effectiveness of schema therapy and attachment therapy on attachment styles in contractually engaged students. Family Counseling and Psychotherapy, 1(2), 171–191. https://fcp.uok.ac.ir/article_9437.html [In Persian]
Arabzadeh, R., & Jokarkamalabadi, M. (2016). Investigating dimensions of marriage expectations, knowledge of spouse, and tendency to premarital counseling on couples on the verge of marriage in Bushehr [Master's thesis, Persian Gulf University]. Ganj.            https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/739786ba43d3af60bf3c5a059b814509  [In Persian]
Arntz, A., & Jacob, G. (2017). Schema therapy in practice: An introductory guide to the schema mode approach. John Wiley & Sons. https://www.kobo.com/ww/en/ebook/schema-therapy-in-practice
Behary, W. T., & Dieckmann, E. (2011). Schema therapy for narcissism: The art of empathic confrontation, limit‐setting, and leverage. In The handbook of narcissism and narcissistic personality disorder: Theoretical approaches, empirical findings, and treatments. John Wiley & Sons. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9781118093108.ch40
Boyce, C. J., Wood, A. M., Delaney, L., & Ferguson, E. (2017). How do personality and social structures interact with each other to predict important life outcomes? The importance of accounting for personality change. European Journal of Personality, 31(3), 279-290.          https://doi.org/10.1002/per.2099
Casad, B. J., Salazar, M. M., & Macina, V. (2015). The real versus the ideal: Predicting relationship satisfaction and well-being from endorsement of marriage myths and benevolent sexism. Psychology of Women Quarterly, 39(1), 119-129. https://doi.org/10.1177/0361684314528304
Dillon, H. N. (2005). Family violence and divorce: Effects on marriage expectations [Doctoral dissertation, East Tennessee State University]. ProQuest. https://B2n.ir/wz7367
Dulong, J. (2007). How can I keep from suffocating in a relationship. Psychology Today, 40(1), 46-47. https://www.psychologytoday.com/us/articles/200701/suffocating-in-a-relationship
Farell, J. M., & Shaw, I. A. (2018). Experiencing Schema therapy from the inside out. Guilford. https://B2n.ir/nq2215
Fatehi, H. R., Saqafi Nejad, S. M., & Amir Mazaheri, A. M. (2019). Sociology of mate-selection rules in Masoomin Sira. Journal of Social Theories of Muslim Thinkers, 9(2), 93–125.    https://jstmt.ut.ac.ir/article_75026.html [In Persian]
Fatollahzadeh, N., Behbahani, M., Karaminejad, J., Mahmodi, M., & Abdi, M. (2020). Effectiveness of emotional schemata therapy in comparison with reality therapy on marriage expectations in single girls. Applied Psychology, 14(1), 77–97. https://apsy.sbu.ac.ir/article_97317.html [In Persian]
Fereydonpour, Z., Kalhouri, S., Mohseni, F., & Namjoo, F. (2020). Comparison of the effectiveness of schema therapy and imago relation therapy on fear of marriage and attitudes about romance and mate selection in girls. Applied Family Therapy, 1(1), 100–124. https://ensani.ir/fa/article/437857 [In Persian]
Gottman, J. M., & Gottman, J. S. (2015). 10 principles for doing effective couples therapy (Norton series on interpersonal neurobiology). Norton. https://www.gottman.com/product/10-principles-for-doing-effective-couples-therapy/
Habibpour Gatabi, K., & Ghaffari, G. (2011). A study on the causes of rising marriage age among girls. Women in Politics and Women's Studies, 9(1), 7–34. https://jwdp.ut.ac.ir/article_22491.html [In Persian]
Jafari, Z. (2015). Relationship between early incompatible schemas and preferences of mate selection [Master's thesis, Islamic Azad University, Shahroud Branch]. Ganj      . https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/fe7ef81df6f0cf0d9866c0a50f4f5522 [In Persian]
Jones, G. D., & Nelson, E. S. (1996). Expectations for marriage among college students from intact and non-intact homes. Journal of Divorce & Remarriage, 26(1), 171–189.   https://doi.org/10.1300/J087v26n01_09
Keshavarz, A., Akbari Amrgha, H., & Melatkhah, N. (2013). Effectiveness of marriage education before marriage change irrational beliefs girls. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 84, 520-524. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.06.596
Khoshnevis, A., Mostofi-Far, A., & Kahali, R. (2017). Predicting marriage expectation based on religious orientation and attachment styles. Educational Management Research, 9(2), 97–112. https://lib.wrc.ir/scholar/view/1/31471 [In Persian]
Khosravi, Z., Seif, S., & Alie, Sh. (2008). The relationship between schema maintenance process and students' attitude toward marriage. Research in Psychological Health, 1(4), 31–40.      https://www.sid.ir/paper/134040/fa [In Persian]
Kral, M. J. (2020). The idea of suicide: Contagion, imitation, and cultural diffusion. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429398483
Mardani, F., Tishekani, Z., Rostami, M., & Alipour, E. (2019). The effectiveness of schema therapy on avoidance coping styles, overcompensation, and marriage fear of female students. Women Cultural Psychology, 11(41), 71–86. https://journals.iau.ir/article_669124.html [In Persian]
Mokhtari, S., Soltani, M., & Yousefi, Z. (2022). The effectiveness of premarital schema-based education on marriage desire and maladaptive schemas in single girls. Fundamentals of Mental Health, 24(2), 119–127.  https://jfmh.mums.ac.ir/article_19997.html [In Persian]
Mokhtari, S., Yousefi, Z., & Manshaei, G. R. (2021). The effect of schema-based premarital education on fear of marriage and coping styles in single girls. Research in Behavioral Sciences, 16(3), 1–13. https://doi.org/10.52547/rbs.19.2.304 [In Persian]
Muris, P. (2006). Maladaptive schemas in non-clinical adolescents: relations to perceived parental rearing behaviours, big ­ve personality factors, and psychopathological symptoms Clinical Psychology and Psychotherapy, 13(6), 405-413. https://doi.org/10.1002/cpp.506
Nilforushan, P., Navidian, A., Abedi, A., & Ahmadi, S. A. (2011). Studying the factor structure, reliability, and validity of the marriage expectation scale (MES). International Journal of Behavioral Sciences, 5(1), 11–19. https://www.sid.ir/paper/129688/fa [In Persian]
Osei-Tutu, A., Oti-Boadi, M., Akosua Affram, A., Dzokoto, V. A., Asante, P. Y., Agyei, F., & Kenin, A. (2020). Premarital counseling practices among Christian and Muslim lay counselors in Ghana. Pastoral Care & Counseling, 74(3), 203-211. https://doi.org/10.1177/1542305020916721
Paknejad, H., Mirzahouseini, N., & Monirpour, N. (2020). The effectiveness of schema-based counseling model on marriage doubts and attitudes. Measurement and Research in Counseling and Psychology, 2(2), 1–17. https://www.sid.ir/paper/370242/fa [In Persian]
Perniak, A. (2019). Prediction of dimensions of mate selection criteria based on attitudes toward love, emotional maturity, and early maladaptive schemas in premarital individuals [Master’s thesis, Shahid Chamran University of Ahvaz]. Ganj.          https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a1f290d5f9cead958c14222fc44e3d89 [In Persian]
Puetz, V., Viding, E., Gerin, M., Pingault, J., Sethi, A., Knodt, A., . . ., & McCrory, E. (2020). Investigating patterns of neural response associated with childhood abuse v. childhood neglect. Psychological Medicine, 50(8), 1398-1407. https://doi.org/10.1017/S003329171900134X
Rafiei, A., Etemadi, O., Bahrami, F., & Jazayeri, R. (2015). The effect of preparation education for marriage on marital expectations of the under contract girls in Isfahan City. Quarterly Journal of Woman and Society, 6(1), 21–40. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1171239/ [In Persian]
Rowshani, Sh., Garavi Naeini, N., & Bastani, S. (2015). Women’s experience of tranquility feeling in marital life: A qualitative study with grounded theory approach. Woman and Family Studies, 3(2), 61–89. https://doi.org/10.22051/jwfs.2016.2208 [In Persian]
Sarshoghi, M. (2023). The effectiveness of schema mode therapy on mate-selection constraining beliefs, marriage expectation, and mate-selection criteria in girls on the verge of marriage in Isfahan City [Master's thesis, University of Isfahan]. Ganj. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c1c9f350fa9afd46f89418ca3480f5d6 [In Persian]
Schaich, A., Braakmann, D., Richter, A., Meine, C., Assmann, N., Köhne, S., ..., & Fassbinder, E. (2020). Experiences of patients with borderline personality disorder with imagery rescripting in the context of schema therapy—A qualitative study. Frontiers in Psychiatry, 11. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.550833
Shaban, M., Pivastegar, M., & Khosravi, Z. (2021). The effectiveness of the localized model of schema therapy on changing the schema of therapists. Journal of Psychological Sciences, 20(5), 511–520. https://psychologicalscience.ir/article-1-821-fa.html [In Persian]
Shaver, P. R., & Mikulincer, M. (2017). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change. Guilford. https://www.guilford.com/books/Attachment-in-Adulthood/Mikulincer-Shaver/ 9781462533817
Shiri, T., Golmohammadian, M., & Hojatkhah, S. (2016). Effectiveness of schema therapy on dysfunctional attitudes mate selection in female students. Counseling Culture and Psychotherapy, 7(27), 171–188. https://doi.org/10.22054/qccpc.2016.6737 [In Persian]
Silabkhori, Z. (2019). The effectiveness of schema therapy on perfectionism, emotional adjustment, and ineffective attitudes in choosing a spouse in perfectionist female students [Master's thesis, University of Science and Culture]. Ganj. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a51b97954bbfbcf6154849b08ba12411 [In Persian]
Simeone-DiFrancesco, C., Roediger, E., & Stevens, B. A. (2015). Schema therapy with couples: A practitioner's guide to healing relationships. John Wiley & Sons.  https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118972700
Simone-Di Francesco, K., Rudiger, E., & Stevens, B. E. (2022). Schema-focused couples therapy: A guide for professionals to improve relationships (E. Asadpour, F. Tavassoli Manesh & A. Mohammad-Sadegh, Trans.). Elm Press. (Original work published in 2015). [In Persian]
Sutton, T. E. (2019). Review of attachment theory: Familial predictors, continuity and change, and intrapersonal and relational outcomes. Marriage & Family Review, 55(1), 1-22. https://doi.org/10.1080/01494929.2018.1458001
Tabatabai Far, S. M. (2022). Educational flashcard package for schema mentalities [Educational package]. Danjeh Publications. [In Persian]
Thimm, J. C. (2010). Personality and early maladaptive schemas: A five-factor model perspective. Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 41(4), 373-380. https://doi.org/10.1016/j.jbtep.2010.03.009
Vannier, S. A., & O’sullivan, L. F. (2017). Passion, connection, and destiny: How romantic expectations help predict satisfaction and commitment in young adults’ dating relationships. Journal of Social and Personal Relationships, 34(2), 235-257. https://doi.org/10.1177/0265407516631156
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner's guide. Guilford. https://www.guilford.com/books/Schema-Therapy/Young-Klosko-Weishaar/9781593853723
Young, J. E. (2024). Cognitive therapy for personality disorders: A schema-focused approach. (A. Sahebi & H. Hamidpour, Trans.). Arjmand Press. (Original work published in 1990). [In Persian]
Young, J. E., & Klosko, J. S. (2024). Reinventing your life. (H. Hamidpour, A. Piramoradi & N. Golizadeh, Trans.). Arjmand Press. (Original work published in 1993). [In Persian]
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2024). Schema therapy: A practitioner's guide (Vol. 1). (H. Hamidpour & Z. Andouz, Trans.). Arjmand Press. (Original work published in 2003). [In Persian]
 Zabeti, A. S., & Jafari, S. (2018). Structural model of parenting styles, early maladaptive schemas, and narcissistic personality traits in adolescents. Applied Psychology, 12(2), 285–302. https://apsy.sbu.ac.ir/article_97082.html [In Persian]
 
 

Files

History

  • Receive Date: 03 August 2024
  • Revise Date: 25 February 2025
  • Accept Date: 28 April 2025

Share

How to cite

Statistics