https://cbs.ui.ac.ir/ پژوهش های علوم شناختی و رفتاری fa daily 1 Sun, 23 Aug 2026 00:00:00 +0330 Sun, 23 Aug 2026 00:00:00 +0330 https://cbs.ui.ac.ir/article_30289.html هدف این پژوهش بررسی تأثیر آموزش راهبردهای کمک‌خواهی بر انزوای اجتماعی و دلزدگی تحصیلی در دانش‌آموزان گوشه‌گیر بود. پژوهش حاضر نیمه‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعۀ آماری شامل دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطۀ اول شهرستان نورآباد در سال تحصیلی 1402-1403 بود که از میان آنها، 40 دانش‌آموز گوشه‌گیر به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه 20نفره آزمایش و کنترل جایگزین شدند. ابزارهای استفاده‌شده شامل پرسشنامه‌های سنجش انزوای اجتماعی و دلزدگی تحصیلی و پروتکل آموزش راهبردهای کمک‌خواهی بودند. گروه آزمایش طی 13 جلسه تحت آموزش راهبردهای کمک‌خواهی قرار گرفت و سپس از آنها پس‌آزمون گرفته شد. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد تفاوت میانگین نمرات انزوای اجتماعی و دلزدگی تحصیلی در گروه آزمایش بعد از آموزش راهبردهای کمک‌خواهی در مقایسه با گروه کنترل معنادار است (01/0p<)؛ به ‌طوری که آموزش راهبردهای کمک‌خواهی باعث کاهش انزوای اجتماعی و دلزدگی تحصیلی شد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد آموزش راهبردهای کمک‌خواهی به‌ عنوان یک مداخلۀ مؤثر می‌تواند هم‌زمان انزوای اجتماعی و دلزدگی تحصیلی را در دانش‌آموزان گوشه‌گیر کاهش دهد. این نتایج بر اهمیت طراحی برنامه‌های مداخله‌ای مبتنی بر تقویت مهارت‌های ارتباطی در محیط‌های آموزشی تأکید می‌کند.  https://cbs.ui.ac.ir/article_30419.html هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی برنامۀ یکپارچۀ درمان فراتشخیصی بر راهبردهای تنظیم هیجان دانش‌آموزان دختر مضطرب بود. این پژوهش با استفاده از طرح نیمه‌آزمایشی پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه آزمایش و کنترل انجام شد. جامعۀ آماری شامل دانش‌آموزان دختر دورۀ اول متوسطۀ شهر تهران بود که از میان آنان ۲۴ نفر پس از غربالگری با سیاهۀ رفتاری آخنباخ و مصاحبۀ تشخیصی بالینی، به ‌صورت در دسترس انتخاب و به ‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۱۲ نفر) و کنترل (۱۲ نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش در ۱۲ جلسه درمان فراتشخیصی یکپارچه مبتنی بر پروتکل بارلو شرکت کرد، در حالی که گروه کنترل در لیست انتظار قرار گرفت. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامۀ نظم‌جویی شناختی هیجان گراس و جان و مقیاس دشواری تنظیم هیجان گراتز و رومر بودند. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های ناپارامتریک ویلکاکسون، من ‌وایتنی و تحلیل کوواریانس تحلیل شدند. نتایج نشان داد پس از مداخله، در گروه آزمایش افزایشی معنادار در راهبرد ارزیابی مجدد شناختی و کاهشی معنادار در بازداری هیجانی مشاهده شد (01/0P≤). همچنین، تمامی مؤلفه‌های دشواری تنظیم هیجان و نمرۀ کل آن در گروه آزمایش به‌ طرزی معنادار کاهش یافتند، در حالی که در گروه کنترل تغییری معنادار مشاهده نشد. یافته‌ها نشان می‌دهد برنامۀ یکپارچۀ درمان فراتشخیصی با هدف‌گیری مکانیسم‌های مشترک هیجانی، می‌تواند به‌ طور مؤثر تنظیم هیجان را در نوجوانان دختر مضطرب بهبود بخشد. با توجه به مقرون‌به‌صرفه‌بودن، انعطاف‌پذیری و کارآمدی این رویکرد، استفاده از آن در مداخلات مدرسه‌محور و درمان اختلالات هیجانی نوجوانان توصیه می‌شود.         https://cbs.ui.ac.ir/article_30319.html هدف پژوهش حاضر بررسی اثر تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز بر علائم وسواس فکری عملی در دانشجویان بود. طرح پژوهش حاضر شبه‌آزمایشی با پیش­آزمون، پس­آزمون و دورۀ پیگیری بود. جامعۀ پژوهش شامل تمامی دانشجویان رشتۀ روان­شناسی دانشگاه بین­المللی امام خمینی (ره) قزوین در سال تحصیلی 1402-1403 بود که از میان آنها 10 نفر پس از غربال با مقیاس وسواس ییل براون به شیوۀ هدفمند به عنوان نمونۀ پژوهش انتخاب شدند. آزمودنی­ها به مدت ده روز، روزی یک مرتبه و به طول 20 دقیقه با شدت 1 میلی‌آمپر تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز دریافت کردند. ناحیۀ تحریک اتصال گیجگاهی آهیانه‌ای (P4) بود. بلافاصله پس از 10 جلسه پس‌آزمون گرفته شد و بعد از چهار هفته آزمون مجدداً به منظور پیگیری انجام شد. ابزار سنجش مقیاس وسواس ییل براون بود. داده­های پژوهش با استفاده از آزمون تحلیل واریانس با اندازه­گیری مکرر تجزیه‌وتحلیل شدند. یافته­ها نشان داد تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز بر افکار وسواسی و رفتارهای وسواسی اثربخشی معناداری دارد (05/0>P). نتایج آزمون­های تعقیبی نشان داد در هر دو مؤلفه بین پیش‌آزمون و پس‌آزمون تفاوت معنادار وجود دارد. با توجه به یافته­ها، می­توان نتیجه گرفت همچنین، تحریک الکتریکی فراجمجمه­ای مغز می­تواند بر بهبود علائم وسواس فکری عملی در دانشجویان مؤثر واقع شود.   https://cbs.ui.ac.ir/article_30134.html هدف پژوهش حاضر بررسی نقش احساس خودارزشمندی، تحریک‌پذیری هیجانی و حساسیت بین‌فردی در پیش‌بینی نشانگان اضطراب اجتماعی دانش‌آموزان، با تأکید بر نقش میانجی‌گری تعادل عاطفی بود. این پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی و مبتنی بر مدل‌یابی معادلات ساختاری است. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه شهر خوی در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود که تعداد آنها 4621 نفر بود. نمونه‌ای به حجم 450 نفر به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه خودارزشمندی روزنبرگ (1965)، پرسشنامه تحریک‌پذیری هیجانی ناک و همکاران(2008)، پرسشنامه حساسیت بین‌فردی بویس و پارکر(1989)، پرسشنامه تعادل عاطفی برادبورن(1969) و پرسشنامه اضطراب اجتماعی کانور و همکاران(2000) بود. داده‌ها با استفاده از روش همبستگی پیرسون و مدل‌یابی معادلات ساختاری مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد که متغیر احساس خودارزشمندی با اضطراب اجتماعی رابطه منفی و معناداری دارد(β = -0.32, p < 0.01)؛همچنین تحریک‌پذیری هیجانی و حساسیت بین‌فردی با اضطراب اجتماعی رابطه مثبت و معناداری دارند(به ترتیب β = 0.35 و β = 0.33، p < 0.01 ).تعادل عاطفی به‌طور مستقیم با اضطراب اجتماعی رابطه منفی و معناداری نشان داد(β = -0.45, p < 0.001)و همچنین نقش میانجی‌گری تعادل عاطفی در روابط بین هر یک از متغیرهای مستقل و اضطراب اجتماعی نیز تأیید شد. اثرهای غیرمستقیم نیز معنادار بودند. این نتایج نشان می‌دهند که تعادل عاطفی می‌تواند بخشی از مسیر اثرگذاری عوامل درونی و بین‌فردی بر اضطراب اجتماعی نوجوانان را تبیین کند. این یافته‌ها بر اهمیت آموزش مهارت‌های تنظیم هیجانی، تقویت احساس ارزشمندی و مداخلات شناختی-هیجانی جهت کاهش آسیب‌پذیری نوجوانان نسبت به اضطراب اجتماعی تأکید دارند. https://cbs.ui.ac.ir/article_30222.html پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه مشکلات رفتاری نوجوانان بر اساس تحریف‌های شناختی بین‌فردی با نقش میانجی واکنش‌پذیری هیجانی در نوجوانان شهر ایلام انجام شد. روش پژوهش توصیفی–همبستگی از نوع مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل کلیه نوجوانان ۱۲ تا ۱۸ ساله شهر ایلام (۳۲۶۷۸ نفر) بود. حجم نمونه ۳۸۴ نفر بود که به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها مقیاس مشکلات‌رفتاری نوجوانان، مقیاس تحریف‌های شناختی بین فردی و مقیاس واکنش‌پذیری هیجانی بودند. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS-29 و AMOS-30 انجام شد. نتایج نشان داد مدل ساختاری پژوهش از برازش مطلوبی برخوردار است. همچنین، اثر مستقیم تحریف‌های شناختی بین‌فردی بر مشکلات رفتاری و واکنش‌پذیری هیجانی معنادار بود (01/0>p) و واکنش‌پذیری هیجانی اثر مستقیمی بر مشکلات رفتاری نشان داد. افزون بر آن، نقش میانجی واکنش‌پذیری هیجانی در رابطه بین تحریف‌های شناختی و مشکلات رفتاری تأیید شد (01/0>p). این نتایج بیانگر آن است که نوجوانانی که در روابط بین‌فردی خود دچار تحریف‌های شناختی بیشتری هستند، به‌ویژه در صورت واکنش‌پذیری هیجانی بالا، بیش از دیگران در معرض بروز مشکلات رفتاری قرار می‌گیرند. بنابراین، واکنش‌پذیری هیجانی علاوه بر نقش مستقل، به‌عنوان یک سازوکار میانجی در پیوند میان تحریف‌های شناختی و مشکلات رفتاری عمل می‌کند. https://cbs.ui.ac.ir/article_30223.html پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش میانجی آشفتگی شناختی در رابطه بین ویژگی‌های شخصیتی و پذیرش درد مزمن در بیماران اسکلتی عضلانی صورت گرفت. روش پژوهش حاضر توصیفی از نوع همبستگی بر اساس الگوی تحلیل مسیر بود. جامعه آماری مورد مطالعه را بیماران کاندید عمل جراحی بخش ارتوپدی بیمارستان میلاد اصفهان در نیمه اول سال 1403 تشکیل داده است. نمونه‌گیری به شیوه‌ی هدفمند انجام گرفت. به طوری‌که در ابتدا ۳۰۰ نفر انتخاب شدند که پس از حذف موارد ناقص، داده‌های ۲۵۰ نفر تحلیل شد. شرکت‌کنندگان به پرسشنامه شخصیت نئو، پرسشنامه پذیرش درد مزمن و پرسشنامه آشفتگی شناختی پاسخ دادند. بعد از جمع‌آوری اطلاعات، داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار آماری AMOSمورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج تحلیل مسیر نشان داد که روان‌نژندی و گشودگی به تجربه بر اساس نقش میانجی آشفتگی شناختی، با پذیرش درد رابطه معنادار دارد. همچنین وظیفه‌شناسی، توافق‌پذیری، برون‌گرایی و گشودگی به تجربه با پذیرش درد رابطه مستقیم دارد. باتوجه به یافته‌های پژوهش، آشفتگی شناختی نقش مهمی در رابطه بین ویژگی‌های شخصیتی و پذیرش ایفا می‌کند. بنابراین، تدوین و اجرای برنامه‌های فردی و گروهی با هدف بازسازی شناختی می‌تواند به افزایش پذیرش درد در بیماران کمک کند. https://cbs.ui.ac.ir/article_30337.html پژوهش حاضر با هدف بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی نسخه فارسی پرسشنامه هویت مجازی کاربران شبکه‌های اجتماعی اجرا شد. پژوهش از نظر روش توصیفی و از نظر روش گردآوری داده‌ پیمایشی بود. جامعه پژوهشی دانشجویان 18 الی 35 ساله شهر اصفهان بودند. از بین آن‌ها 399 نفر (71 مرد و 328 زن) با روش نمونه‌گیری دردسترس انتخاب و به پرسشنامه‌های هویت مجازی کاربران شبکه‌های اجتماعی (VISMU)، قلدری سایبری (CQ)، سرزندگی ذهنی (SVQ) و اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی مبتنی‌بر موبایل (AMQSN) پاسخ دادند. جهت بررسی روایی از روش‌های تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی و همبستگی پیرسون و جهت بررسی پایایی از روش‌ آلفای‌کرونباخ استفاده گردید. تحلیل داده‌ها در نرم‌افزارهای SPSS27 و AMOS24 انجام شد. نتایج تحلیل عامل اکتشافی (877/0 = KMO، 33/16893 = Bartlett و 001/0 > p) نشان داد 36 گویه تایید و در سه مؤلفه انجام رفتارهای مورد پسند در فضای مجازی، اعتیاد به فضای مجازی و نمایش خود در فضای مجازی قرار گرفتند و در تحلیل عاملی تاییدی نیز 33 گویه تأیید شدند (078/0 = RMSEA، 89/2 = CMIN/DF). همبستگی مثبت با قلدری مجازی (353/0) و اعتیاد به فضای مجازی (577/0) تأیید کننده روایی همگرا و همبستگی منفی آن با پرسشنامه سرزندگی ذهنی (277/0-) موید روایی واگرای پرسشنامه بود. آلفای کرونباخ کل مقیاس و مؤلفه‌های انجام رفتارهای مورد پسند در فضای مجازی، اعتیاد به فضای مجازی و نمایش خود در فضای مجازی به ترتیب 89/0، 83/0، 79/0 و 79/0 بود. باتوجه به تائید شاخص‌های روایی و پایایی پرسشنامه مذکور می‌توان از آن برای سنجش وضعیت کابران شبکه‌‌های مجازی استفاده نمایند. https://cbs.ui.ac.ir/article_30492.html هر چند چاقی با پیامدهای روانی و جسمی همراه است ولی کمیت و کیفیت این پیامدها بویژه پیامدهای روانشناختی بستگی به دیدگاه فرد نسبت به چاقی و ظاهر جسمانی دارد، بنابراین سوگیری‌های شناختی در خصوص ظاهر جسمانی می تواند تشدید کننده پیامدهای جسمانی و روانشناختی چاقی باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر اصلاح سوگیری شناختی نسبت به ظاهر فیزیکی بر انعطاف‌پذیری شناختی و فعالیت بدنی در زنان چاق مراجعه‌کننده به باشگاه‌های بدنسازی انجام شد. جامعة آماری این پژوهش که به صورت نیمه‌آزمایشی و با استفاده از طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون و گروه کنترل انجام شد، زنان چاق مراجعه‌کننده به باشگاه‌های بدنسازی شیراز در نیمه نخست سال ۱۴۰1 بودند. از جامعة آماری مذکور ۴۰ نفر به‌صورت هدفمند انتخاب و با استفاده از روش گمارش تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر کدام 20 نفر) قرار گرفتند. گروه آزمایش تحت مداخله اصلاح سوگیری شناختی با نرم‌افزار دات‌پروب قرار گرفت و گروه کنترل در فعالیت‌های عادی باشگاه شرکت داشت. داده‌ها با پرسشنامه‌های انعطاف‌پذیری شناختی (CFI) و فعالیت بدنی (IPAQ) جمع‌آوری و با تحلیل کوواریانس در SPSS-22 تحلیل شدند. نتایج این پژوهش نشان داد مداخلة اصلاح سوگیری شناختی به‌طور معناداری موجب افزایش انعطاف‌پذیری شناختی و فعالیت بدنی در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شد (05/0> P). با توجه به اثربخشی اصلاح سوگیری شناختی نسبت به ظاهر بدنی بر افزایش انعطاف‌پذیری شناختی و فعالیت های بدنی، این نوع مداخلات را می توان در کنار مداخلات رفتاری و درمانی معطوف به کاهش وزن و کاهش یا حذف پیامدهای روانشناختی چاقی به کار برد.